Από την Κωνσταντινούπολη στην Ιστανμπούλ: έκθεση στο V&A του Λονδίνου με 200 αντικείμενα

Την πορεία της Κωνσταντινούπολης και της Ιστανμπούλ μέσα από περισσότερα από 200 αντικείμενα παρουσιάζει η έκθεση «Constantinople to Istanbul» στο Μουσείο Victoria & Albert του Λονδίνου. Η έκθεση εγκαινιάστηκε πρόσφατα και θα διαρκέσει έως τις 9 Μαΐου 2027.

Επιμελητής είναι ο Τιμ Στάνλεϊ. Το υλικό καλύπτει περίπου δεκαέξι αιώνες, από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης το 330 μ.Χ. έως την κατάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1922. Η αφήγηση παρακολουθεί δύο κόσμους που διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλο στον ίδιο τόπο και άφησαν ανεξίτηλα ίχνη.

Δάνεια από μουσεία και ιδρύματα

Τα εκθέματα προέρχονται από τις συλλογές του V&A, αλλά και από άλλους φορείς: το Βρετανικό Μουσείο, τα Μουσεία του Βατικανού, το Μουσείο Μπενάκη, τη Βρετανική Βιβλιοθήκη και το Μουσείο Τουρκικής και Ισλαμικής Τέχνης. Ανάμεσά τους ψηφιδωτά, καφτάνια από μετάξι, λειψανοθήκες από ελεφαντόδοντο, εφυαλωμένα κεραμικά πλακίδια, κοσμήματα από χρυσό και ασήμι, ζωγραφικά έργα και βυζαντινοί κώδικες. Περιλαμβάνονται και μουσικά όργανα, όπως ένα περίτεχνα διακοσμημένο ταμπούρ.

Η έκθεση χωρίζεται σε τέσσερις θεματικές ενότητες. Η πρώτη, «Roman Beginnings», αφορά την απόφαση του Κωνσταντίνου να μεταφέρει την έδρα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σε μια θέση στρατηγικής σημασίας ανάμεσα σε Ευρώπη και Ασία. Ανοίγει με τμήμα ψηφιδωτού του 6ου αιώνα από το Μεγάλο Παλάτι, όπου στο κέντρο δεσπόζει μια αινιγματική ανδρική μορφή με μουστάκι, πλαισιωμένη από φυτικά μοτίβα και ζώα. Εκτίθεται επίσης το χάλκινο κεφάλι φιδιού από τη Στήλη των Όφεων, που είχε μεταφερθεί από τους Δελφούς στον Ιππόδρομο, καθώς και ανάγλυφα από ελεφαντόδοντο με υπάτους σε αρματοδρομίες.

Από τη χριστιανική στην οθωμανική πρωτεύουσα

Στην ενότητα «Heaven and Earth» ο επισκέπτης γνωρίζει τη χριστιανική Κωνσταντινούπολη και τον ρόλο της θρησκείας στη διαμόρφωση της ταυτότητάς της. Ξεχωρίζει η εικόνα της Αγίας Ευδοκίας, η οποία δεν είναι ζωγραφισμένη σε ξύλο ή καμβά αλλά σμιλεμένη σε μάρμαρο, με ένθετα κομμάτια έγχρωμου γυαλιού και πολύτιμα υλικά.

Μετά την Άλωση του 1453 η πόλη γίνεται τόπος διαφορετικών καλλιτεχνικών παραδόσεων. Ένα πορτρέτο του Μωάμεθ Β΄ από τον Βενετό Τζεντίλε Μπελίνι, δάνειο από την Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, δείχνει την επιδίωξη της οθωμανικής αυλής να αναπτύξει σχέσεις με την τέχνη της Δύσης. Μια ξύλινη θήκη για το Κοράνι του 16ου αιώνα φέρει διάκοσμο εμπνευσμένο από τον τρούλο της Αγίας Σοφίας. Δείχνει έτσι τον θαυμασμό των νέων κυρίαρχων για τη βυζαντινή αρχιτεκτονική κληρονομιά και την ενσωμάτωσή της στον οθωμανικό πολιτισμό.

Η Αγία Σοφία έγινε τζαμί χωρίς δραστικές επεμβάσεις στο αρχιτεκτονικό της σώμα, ενώ το Μπλε Τζαμί και το τέμενος Σουλεϊμανιγιέ χτίστηκαν με αναφορές σε αυτήν. Ο αρχιτέκτονας Γουίλιαμ Λέθαμπι, σημαντική μορφή του κινήματος Arts & Crafts, τη χαρακτήριζε το σημαντικότερο κτίριο πάνω στη γη.

Η τελευταία ενότητα στρέφεται στην καθημερινότητα της Ιστανμπούλ. Παρουσιάζει τα οθωμανικά λουτρά και τις μεταξωτές πετσέτες, τα ενδύματα της οθωμανικής ελίτ και τα καφενεία όπου σύχναζαν οι διαφορετικές κοινότητες που συμβίωναν στην πόλη έως τις αρχές του 20ού αιώνα.

Για την ιδιαίτερη φύση της Πόλης έχει γράψει ο Αλέξανδρος Μασσαβέτας στο βιβλίο «Κωνσταντινούπολη. Η πόλη των απόντων» (εκδ. Πατάκη): «Η μαγικότερη από όλες τις ιδιομορφίες της Πόλης είναι πως δεν πρόκειται για μία πόλη».