«Ατελείωτο αστείο»: Το «Infinite Jest» του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας έρχεται στα ελληνικά

Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση, το «Infinite Jest» του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας θα κυκλοφορήσει για πρώτη φορά στα ελληνικά, με τίτλο «Ατελείωτο αστείο». Την έκδοση αναλαμβάνουν οι εκδόσεις Gutenberg τον ερχόμενο Δεκέμβριο, ενώ τη μετάφραση υπογράφει ο Κώστας Καλτσάς.

Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε το 1996 και αριθμεί 980 σελίδες, συν άλλες 99 με υποσημειώσεις σε μικροσκοπική γραμματοσειρά, ανάμεσά τους και υποσημειώσεις μέσα σε υποσημειώσεις. Ο τίτλος προέρχεται από στίχο του «Άμλετ», ενώ τα θέματά του είναι ο εθισμός, η μοναξιά, το τένις και η φθοριογόνος, ακόμη και θανατηφόρα, φύση της σύγχρονης ψυχαγωγίας.

Μια μετάφραση δέκα ετών

Ο Καλτσάς είδε το βιβλίο για πρώτη φορά το 1997, ως προπτυχιακός φοιτητής Βιολογίας στο Λέστερ, σε βιβλιοπωλείο της πόλης. Το αγόρασε μήνες αργότερα, όταν με την αποφοίτησή του έλαβε κουπόνι 20 λιρών για το συγκεκριμένο κατάστημα.

Το 2014 τον προσέγγισε εκ μέρους του Gutenberg ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, προτείνοντάς του τη μετάφραση. Η πρώτη του αντίδραση, όπως ο ίδιος αφηγείται, «δεν ήταν απλώς όχι. Ήταν “hell no!”». Τελικά τον κυρίευσε «μία αίσθηση ευθύνης» απέναντι στο κείμενο και ξεκίνησε στις αρχές του 2015.

Για τα επόμενα τέσσερα και πλέον χρόνια, έως τις αρχές του 2020, δούλευε τα Σαββατοκύριακα, ενώ παράλληλα έκανε διδακτορικό στη Δημιουργική Γραφή στο Σαουθάμπτον. Το τελικό στάδιο, διάρκειας τεσσάρων εντατικών ετών ως το 2024, ολοκληρώθηκε στην Αθήνα.

Οι δυσκολίες ήταν πολλές. Ο Καλτσάς περιγράφει ημέρες κατά τις οποίες κατάφερνε να μεταφράσει μία μόνο πρόταση, από εκείνες που φτάνουν τις 700 και 800 λέξεις. Ιδιαίτερη σπαζοκεφαλιά ήταν η απόδοση του νεολογισμού «howlingfantods». Το ίδιο και η ονομασία Organization of North American Nations (ONAN), υπερεθνικού οργανισμού του βιβλίου που περιλαμβάνει ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό. Μετά από έξι μήνες επεξεργασίας, αποδόθηκε ως ABNAN: «Αλληλέγγυος Βορειοαμερικανικός Νομισματικός Αναπτυξιακός Νεοσυνασπισμός».

Μια διεθνής κοινότητα μεταφραστών

Τα ελληνικά είναι η 18η γλώσσα στην οποία μεταφράζεται το βιβλίο, σύμφωνα με τον Καλτσά. Η τουρκική μετάφραση είναι έτοιμη, όπως και η ιαπωνική, που θα είναι η εικοστή. Όπως αποκαλύπτει, περισσότεροι από δέκα μεταφραστές βρίσκονται σε κοινό thread στο WhatsApp και σε mailing group, σε σχεδόν καθημερινή επαφή. Στην ομάδα συμμετέχουν όσοι έχουν ολοκληρώσει το έργο και όσοι εργάζονται ακόμη πάνω του, και στέλνουν μηνύματα ζητώντας βοήθεια.

Ο μεταφραστής αναφέρει ότι η Γιαπωνέζα συνάδελφος που δουλεύει σήμερα το βιβλίο στέλνει κατά διαστήματα μια παράγραφο και γράφει: «Ο Χριστός κι η Παναγία! Τι κάνατε εδώ;». Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ αναρτά πράγματα όπως χάρτη της Βορείου Αμερικής καλυμμένο με την αμερικανική σημαία, όπως λέει, γίνεται χαμός στην ομάδα, καθώς η σάτιρα του βιβλίου μοιάζει να παίρνει σάρκα και οστά.

Προφητικό για την εποχή του Διαδικτύου;

Το μυθιστόρημα γράφτηκε στα πρώτα βήματα της εποχής του Διαδικτύου και πολλοί το θεωρούν προφητικό. Ο Καλτσάς εκτιμά ότι η πρόβλεψή του δεν αφορά τόσο το πού θα οδηγηθεί η τεχνολογία, όσο το πώς θα εξελιχθεί η σχέση των ανθρώπων μαζί της. Κατά τον ίδιο, σε ό,τι αφορά τον εθισμό στην οθόνη, την ενίσχυση της μοναξιάς από την τεχνολογία της επικοινωνίας και την υπερπροσφορά πληροφορίας και διασκέδασης, το βιβλίο είναι «πολύ ακριβές».

Ο ίδιος ο Γουάλας είχε πει σε συνέντευξή του το 1997 ότι ήθελε το βιβλίο να είναι «μακρύ και δύσκολο, αλλά αρκετά διασκεδαστικό ώστε κάποιος να πειστεί διά της σαγήνης να κάνει τη σκληρή δουλειά» της ανάγνωσης. Ο συγγραφέας πέθανε το 2008, σε ηλικία 46 ετών, έπειτα από μάχη με την κατάθλιψη.