Χειμερινή ώρα: Πώς επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση και το βιολογικό ρολόι

Τα ξημερώματα της Κυριακής 25 Οκτωβρίου τα ρολόγια γύρισαν μία ώρα πίσω και η χώρα πέρασε επίσημα στη χειμερινή ώρα. Η αλλαγή χαρίζει μία επιπλέον ώρα ύπνου, φέρνει όμως και νωρίτερα το σκοτάδι στην καθημερινότητα, με επιπτώσεις που μπορεί να γίνουν αισθητές στον οργανισμό.

Οι πρώτες ημέρες προσαρμογής

Παρότι η χειμερινή ώρα συμβαδίζει καλύτερα με το φυσικό φως και το βιολογικό ρολόι, το σώμα χρειάζεται χρόνο για να συνηθίσει το νέο πρόγραμμα. Στο διάστημα αυτό μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές στον ύπνο, στην ενέργεια και στη διάθεση, καθώς και μειωμένη συγκέντρωση και απόδοση, ιδίως στην εργασία και στο σχολείο.

Πιο ευάλωτα θεωρούνται τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και όσοι έχουν ευαίσθητο ύπνο ή χρόνια προβλήματα υγείας.

Η αλλαγή επηρεάζει και την ψυχική υγεία. Σύμφωνα με επιστημονικά ευρήματα, ακόμη και η προοπτική της αλλαγής ώρας προκαλεί άγχος, που ξεκινά περίπου 11 ημέρες νωρίτερα και διαρκεί τουλάχιστον δύο εβδομάδες μετά. Δημοσκόπηση της Talker Research σε 2.000 άτομα έδειξε ότι 2 στους 5 (40%) θα βιώσουν τα λεγόμενα «daylight saving scaries», μια μελαγχολία που συνδέεται με τις λιγότερες ώρες φωτός. Συχνή είναι και η ευερεθιστότητα, ενώ μπορεί να εμφανιστεί εποχική κατάθλιψη.

Η ψυχοθεραπεύτρια Helen Wells εξηγεί ότι «η μείωση του ημερήσιου φωτός μπορεί να μειώσει τα επίπεδα σεροτονίνης, ενός νευροδιαβιβαστή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνος για το αίσθημα ευτυχίας».

Τα οφέλη για τον κιρκάδιο ρυθμό

Παρά τα παραπάνω, τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η χειμερινή ώρα είναι καλύτερη για την υγεία από τη θερινή. Ο κιρκάδιος ρυθμός, το εσωτερικό ρολόι που ρυθμίζει λειτουργίες όπως η καρδιά, ο μεταβολισμός, οι ορμόνες και ο ύπνος, ευθυγραμμίζεται με την έκθεση στο φως. Στη θερινή ώρα η καθημερινότητα πηγαίνει μία ώρα μπροστά, ενώ η κίνηση του ήλιου μένει ίδια, και έτσι το σώμα αποσυντονίζεται. Η χειμερινή ώρα διορθώνει αυτή την ασυμβατότητα.

Στα οφέλη συγκαταλέγονται η καλύτερη ποιότητα ύπνου, η σταθερότερη έκκριση μελατονίνης και η πιθανή μείωση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης χάρη σε πιο σταθερό κιρκάδιο ρυθμό.

Συμβουλές για ομαλότερη μετάβαση

Οι ειδικοί που παραθέτονται στις σχετικές οδηγίες προτείνουν μια σειρά από απλές συνήθειες:

Έκθεση στο φυσικό φως το πρωί και χαμηλός φωτισμός το βράδυ, για να προάγεται η χαλάρωση. Η Lisa Gunn, υπεύθυνη ψυχικής υγείας στη Nuffield Health, υποστηρίζει ότι η καθαριότητα και η οργάνωση του χώρου μπορούν να δώσουν κίνητρο, ενώ το χάος αποσπά την προσοχή και περιορίζει τη συγκέντρωση.

Παραμονή σε δράση, ακόμη και με άσκηση στο σπίτι, κατά τη Wells, η οποία προτείνει και καθημερινό διαλογισμό για τη διαχείριση του άγχους. Η ψυχοθεραπεύτρια Holly Beedon συστήνει δραστηριότητες ξεκούρασης, όπως το διάβασμα ή η χαλαρωτική μουσική.

Επιπλέον, συνιστάται φροντίδα στη διατροφή και στην ενυδάτωση, με εποχιακά λαχανικά και αποφυγή βαριών γευμάτων πριν από τον ύπνο, καθώς και σταθερό πρόγραμμα ύπνου χωρίς οθόνες το βράδυ. «Ο ποιοτικός ύπνος επιτρέπει στο σώμα να ανακάμψει και να επαναφορτιστεί», σχολιάζει η Gunn.

Η συζήτηση για την κατάργηση

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η συζήτηση για την κατάργηση της αλλαγής ώρας βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και χρόνια, χωρίς οριστική λύση. Το μέτρο δεν εφαρμόζεται παντού στον κόσμο: η Αριζόνα εγκατέλειψε τη θερινή ώρα το 1968, επικαλούμενη την ακραία ζέστη του καλοκαιριού και την αμελητέα εξοικονόμηση ενέργειας, ενώ η Χαβάη δεν την υιοθέτησε ποτέ, λόγω της εγγύτητάς της με τον ισημερινό και της ελάχιστης διακύμανσης του φωτός όλο τον χρόνο.