Χειρόγραφο Βόινιτς: Νέα μελέτη υποστηρίζει ότι οι σελίδες του βιβλιοδετήθηκαν με λάθος σειρά

Το χειρόγραφο Βόινιτς, ένα από τα πιο αινιγματικά κείμενα του Μεσαίωνα, ενδέχεται να διαβάζεται επί αιώνες με λάθος σειρά σελίδων. Αυτό υποστηρίζουν οι Κόλιν Λέιφιλντ και Λίζα Φέιγκιν Ντέιβις σε νέο άρθρο τους στο επιστημονικό περιοδικό Digital Medievalist, με τίτλο «Singulion Structure and the Voynich Manuscript».

Το χειρόγραφο φυλάσσεται στο Yale. Περιλαμβάνει σχέδια φυτών, αστρονομικά διαγράμματα, απεικονίσεις γυμνών γυναικών και κείμενο που παραμένει ακατάληπτο. Κατά καιρούς έχει υποστηριχθεί ότι είναι γραμμένο σε «εξαφανισμένη» γλώσσα, ότι πρόκειται για μουσική παρτιτούρα ή εγχειρίδιο οδηγιών, ακόμη και για φάρσα.

Τι υποστηρίζουν οι ερευνητές

Σύμφωνα με τους δύο συγγραφείς, τα διπλωμένα φύλλα ήταν αρχικά πιθανότατα στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο ως μεμονωμένα φυλλάδια. Κάποια στιγμή, στα μέσα έως τα τέλη του 15ου αιώνα, φαίνεται ότι βιβλιοδετήθηκαν λανθασμένα, σε μια πιο τυπική ένθετη διάταξη.

Για να καταλήξουν σε αυτό το συμπέρασμα, χρησιμοποίησαν εργαλείο ποσοτικής ανάλυσης και συνέκριναν ενότητες κειμένου. Διαπίστωσαν ότι πολλά συνδεδεμένα φύλλα παρουσίαζαν «υψηλή συνοχή» ακόμη και όταν μεσολαβούσαν πολλές σελίδες, κάτι που παραπέμπει σε εσφαλμένη βιβλιοδεσία.

Υπάρχουν και οπτικά στοιχεία. Στην τρέχουσα δέση, ορισμένα σχέδια ρυακιών ή σωλήνων καταλήγουν στο εσωτερικό περιθώριο, στο σημείο της ραφής, χωρίς να ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις εικόνες της απέναντι σελίδας. «Μόλις τις αντιμετωπίσεις ως μεμονωμένες σελίδες στοιβαγμένες μαζί, όλες αυτές οι καλλιτεχνικές ανωμαλίες ξαφνικά ενώνονται», δήλωσε ο Λέιφιλντ, αναπληρωτής καθηγητής συστημάτων πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας.

Η Ντέιβις, ειδικός στη μεσαιωνική γραφή, χαρακτήρισε την υπόθεση λύση που διορθώνει πολλά προβλήματα στη δομή του χειρογράφου «με έναν πραγματικά κομψό τρόπο».

Συλλογικό έργο και όχι μοναχικός δημιουργός

Το εύρημα δεν αποκρυπτογραφεί άμεσα τη γραφή, γνωστή ως βοϊνιτσική. Οι συγγραφείς όμως υποστηρίζουν ότι αλλάζει ριζικά την αντίληψη για τη λειτουργία του χειρογράφου. «Στην πραγματικότητα, τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι μιλάμε για ένα πιο συλλογικό αντικείμενο», ανέφερε η Ντέιβις, εκτιμώντας ότι ίσως πρόκειται για σύνολο φυλλαδίων μέσω των οποίων η γνώση μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά. Κατά την ίδια, η ιδέα του «μοναχικού σοφού» βγαίνει έτσι εκτός κάδρου.

Η ίδια σημείωσε ότι ορισμένα σχέδια θυμίζουν το γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα, ενώ άλλα παραπέμπουν σε βοτανικές παραδόσεις και στην αστρολογία. Όλα αυτά μαζί, είπε, θυμίζουν βιβλίο γυναικείας λαϊκής σοφίας που διατηρήθηκε, προσθέτοντας ωστόσο ότι κάτι τέτοιο «δεν μπορεί να αποδειχθεί ακόμα». Δεν αποκλείεται, κατά την Ντέιβις, να υπήρχαν και άλλα χειρόγραφα με παρόμοια γραφή.

Το ιστορικό του χειρογράφου

Η προέλευση του χειρογράφου παραμένει άγνωστη. Εμφανίστηκε στα αρχεία συλλεκτών βιβλίων τον 17ο αιώνα και αγοράστηκε το 1912 από τον Βίλφριντ Βόινιτς, Πολωνό επαναστάτη και έμπορο βιβλίων με κατάστημα στην πλατεία Σόχο του Λονδίνου. Τότε θεωρήθηκε ότι αποτελεί επιστημονικό ημερολόγιο του Ρότζερ Μπέικον, ενώ άλλοι απέδωσαν τον κώδικα στον Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Χημικές αναλύσεις χρονολόγησαν την περγαμηνή με άνθρακα μεταξύ 1404 και 1438. Πρόσφατες γλωσσολογικές αναλύσεις δείχνουν ότι το κείμενο είναι πιθανότερο να είναι γραμμένο σε φυσική, αν και ακόμη μη προσδιορισμένη, γλώσσα, παρότι ορισμένοι μελετητές το θεωρούσαν ακαταλαβίστικα λόγια για απάτη. Το 2019 βοηθός ερευνητής βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ ισχυρίστηκε ότι η γλώσσα ήταν «καλλιγραφική πρωτο-ρωμανική», όμως τα ευρήματα αμφισβητήθηκαν και το πανεπιστήμιο αφαίρεσε τη σχετική αναφορά από τον ιστότοπό του.