Διχασμένη η Γερμανία για το μέλλον του καμένου καταφυγίου του Χίτλερ στις Άλπεις

Έντονο προβληματισμό στη Γερμανία προκαλεί το ερώτημα τι θα απογίνει με το Kehlsteinhaus, τη λεγόμενη «Φωλιά του Αετού», το ορεινό καταφύγιο της ναζιστικής εποχής στη Βαυαρία, που υπέστη εκτεταμένες ζημιές από εμπρηστική επίθεση στις 23 Οκτωβρίου. Το κτίριο βρίσκεται σε υψόμετρο 1.834 μέτρων, με θέα προς τα σύνορα Γερμανίας και Αυστρίας.

Σύμφωνα με την αστυνομία, ύποπτος για την πυρκαγιά είναι ένας 33χρονος με ιστορικό ψυχικής ασθένειας, ο οποίος κρατούνταν σε ψυχιατρική εγκατάσταση. Κανείς δεν τραυματίστηκε, καθώς ο χώρος ήταν κλειστός για το κοινό. Οι ζημιές εκτιμώνται σε «μονοψήφια εκατομμύρια».

Ένα κτίριο με βαρύ ιστορικό φορτίο

Στα χρόνια του ναζισμού, ο Χίτλερ χρησιμοποιούσε το κτίριο για να φιλοξενεί ξένους αξιωματούχους. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο λειτούργησε ως συμμαχικό διοικητήριο έως το 1960, οπότε επιστράφηκε στο κρατίδιο της Βαυαρίας ως ιστορικό μνημείο. Προσέλκυε έως και 350.000 επισκέπτες τον χρόνο.

Ο Norbert Eder, που διευθύνει εδώ και 37 χρόνια το εστιατόριο και το κατάστημα δώρων του αξιοθέατου, δήλωσε ότι «η συντριπτική πλειοψηφία της δουλειάς μου έχει γίνει καπνός».

Το συγκρότημα Obersalzberg, κοντά στην πόλη Berchtesgaden, έχει πλέον αποκλειστεί. Οι αρχές ανησυχούν για πιθανές καταλήψεις, βανδαλισμούς ή «προσκυνήματα» νεοναζί και σχεδιάζουν να μεταφέρουν με ελικόπτερο φράγματα και σκαλωσιές στην κορυφή, μόλις το επιτρέψει ο καιρός. Στόχος είναι η προστασία των ερειπίων μέχρι να ληφθεί απόφαση.

Οι διαφορετικές απόψεις

Ο συντηρητικός υπουργός Εσωτερικών της Βαυαρίας, Joachim Herrmann, τάχθηκε υπέρ της ανακατασκευής: «Δύσκολα μπορούμε να αφήσουμε τα ερείπια εκεί», είπε. Ο Sven Keller, διευθυντής του Κέντρου Τεκμηρίωσης του Obersalzberg, εκτίμησε ότι μια τέλεια ανακατασκευή είναι «εκτός συζήτησης» λόγω της έκτασης των ζημιών.

Στη συζήτηση αναφέρεται και η γερμανική Erinnerungskultur, η «κουλτούρα μνήμης», που αναγνωρίζει τα ναζιστικά εγκλήματα και επιδιώκει να αποτρέψει την επανάληψή τους μέσω της εκπαίδευσης. Ορισμένοι θεωρούν σημαντικό η ανακατασκευή να επιτρέπει στους επισκέπτες να συνδεθούν με την ιστορία του χώρου.

Ο Γενς-Κρίστιαν Βάγκνερ, διευθυντής του μνημείου του στρατοπέδου συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ, υποστηρίζει ότι τα αρχιτεκτονικά κειμήλια της ναζιστικής εποχής είναι και αποδεικτικά στοιχεία. Όπως δήλωσε, χάνουν την αποδεικτική τους αξία αν δεν διατηρηθούν στην αρχική τους μορφή και αντικατασταθούν, γι' αυτό δεν πρέπει να κατασκευάζονται αντίγραφα, που κατά μία έννοια θα ήταν «ψεύτικη ιστορία». Βλέπει στην πυρκαγιά ευκαιρία να αλλάξει ο χαρακτήρας του χώρου και υποστηρίζει διαγωνισμό ιδεών για μια ιστορικά υπεύθυνη επαναχρησιμοποίησή του.

Η Mary Fulbrook, καθηγήτρια Γερμανικής Ιστορίας στο UCL, προειδοποίησε ότι η ανοικοδόμηση ενός χώρου τόσο στενά συνδεδεμένου με τον Χίτλερ κινδυνεύει να δημιουργήσει πόλο έλξης για δεξιούς υποστηρικτές της ναζιστικής ιδεολογίας. Σημείωσε ωστόσο ότι η διατήρηση του ερειπίου θα μπορούσε να αποτελέσει χρήσιμο συμπλήρωμα του μνημειακού τοπίου της χώρας, με την επισήμανση ότι οι «χώροι δραστών» δεν πρέπει να αποκρύπτουν τη συμμετοχή αμέτρητων άλλων στη λειτουργία του καθεστώτος.

Το προηγούμενο του Berghof

Μέχρι την πυρκαγιά, το Kehlsteinhaus ήταν το πιο άθικτο κτίσμα του συγκροτήματος. Τα ερείπια της κατοικίας του Χίτλερ στο Berghof, επίσης κοντά, καταστράφηκαν σε βρετανική αεροπορική επιδρομή στο τέλος του πολέμου και καλύφθηκαν με βλάστηση το 1952, ώστε να μην προσελκύουν συμπαθούντες των Ναζί.