Διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή: Τι σημαίνει για την ΑΙ η «ανάγνωση» της σκέψης

Οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή (BCI) χρησιμοποιούνται ήδη σε ιατρικές εφαρμογές, ενώ η ραγδαία πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το αν οι μηχανές θα μπορέσουν στο μέλλον να «διαβάζουν» τη σκέψη μας και να ενισχύουν τις ανθρώπινες γνωστικές δυνατότητες. Το θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο μετά τη δημοσίευση ενός δοκιμίου 168 σελίδων με τίτλο «Phase Lock» από τον επιχειρηματία και επενδυτή Σατουρνέν Πινιέ.

Η θέση του Πινιέ

Ο Πινιέ, που εδρεύει στο Σαν Φρανσίσκο και αφιέρωσε μήνες στη μελέτη του κλάδου, περιγράφει την ταχεία εξέλιξη των BCI. Υποστηρίζει ότι κάποια στιγμή θα μπορούσαν να επιτρέψουν την αναβάθμιση του ανθρώπινου «λογισμικού», δηλαδή των γνωστικών μας ικανοτήτων. Αναγνωρίζει ωστόσο ότι μια τέτοια εξέλιξη εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους.

Όπως εξηγεί, αν δεν ζούσαμε σε εποχή επιταχυνόμενης ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης, θα προτιμούσε να επιβραδυνθεί η νευροτεχνολογία. Στις παρούσες συνθήκες, όμως, θεωρεί τεράστιες τις δυνατότητές της για την ευθυγράμμιση των συστημάτων ΑΙ με τα ανθρώπινα συμφέροντα. Προτείνει μια διαδικασία που αποκαλεί «ευθυγράμμιση μέσω ενσωμάτωσης»: αν τα μοντέλα εκπαιδεύονται με δεδομένα εγκεφαλικής δραστηριότητας από συσκευές BCI, θα μπορούσαν να προσαρμόζονται στις ανθρώπινες αξίες. Εκτιμά ότι αυτό ενδέχεται να είναι πιο αξιόπιστο από τον έλεγχο μέσω εξωτερικών μηχανισμών.

Η λογική αυτή, σύμφωνα με τον Τζον Θόρνχιλ, αντανακλά μια ευρύτερη πεποίθηση στη Σίλικον Βάλεϊ: ότι είναι θέμα χρόνου η τεχνητή νοημοσύνη να ξεπεράσει τις ανθρώπινες δυνατότητες και ότι, αν δεν μπορεί να επιβραδυνθεί, πρέπει να επιταχυνθούν και οι ανθρώπινες. Παρόμοια σκέψη βρισκόταν πίσω από την ίδρυση της Neuralink από τον Ίλον Μασκ το 2016, με στόχο εμφυτεύσιμες διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή.

Επενδύσεις και ιατρικές εφαρμογές

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Πινιέ, οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στη νευροτεχνολογία υπερδιπλασιάστηκαν, από 2,3 δισ. δολάρια το 2024 σε 4,8 δισ. δολάρια το 2025. Ο ίδιος θεωρεί ότι τα επόμενα χρόνια ο κλάδος θα μπορούσε να επωφεληθεί από οικονομίες κλίμακας αντίστοιχες με εκείνες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.

Προς το παρόν, οι επεμβατικές BCI με ηλεκτρόδια στον εγκέφαλο χρησιμοποιούνται κυρίως στην ιατρική, μεταξύ άλλων για τη νόσο Πάρκινσον και για να χειρίζονται υπολογιστές άνθρωποι με παράλυση. Σε πρόσφατη μελέτη στο Nature Medicine περιγράφεται η περίπτωση ενός 45χρονου με παράλυση, που μέσα σε δύο χρόνια συνέθεσε 183.060 προτάσεις μέσω τέτοιας συσκευής. Μπορούσε να ελέγχει τον κέρσορα και να επικοινωνεί με μέσο ρυθμό 56 λέξεων το λεπτό.

Προχωρούν και οι μη επεμβατικές μέθοδοι απεικόνισης. Η βρετανική νεοφυής εταιρεία Cerca Magnetics εξασφάλισε αυτή την εβδομάδα κρατική χρηματοδότηση 7 εκατ. λιρών, για υπηρεσίες μη επεμβατικής εγκεφαλικής απεικόνισης σε δύο νοσοκομεία του βρετανικού NHS, με στόχο την καλύτερη αντιμετώπιση της επιληψίας. Ο Ματ Μπρουκς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ και πρόεδρος της εταιρείας, εκτιμά ότι η εγκεφαλική απεικόνιση ανοίγει «απίστευτες ευκαιρίες» για την ιατρική έρευνα.

Οι επιφυλάξεις των ειδικών

Δεν συμμερίζονται όλοι οι ειδικοί τις φιλόδοξες προβλέψεις. Ορισμένοι νευροτεχνολόγοι θεωρούν ενδιαφέρουσα την ιδέα ότι η ΑΙ θα αναγνωρίζει περισσότερα μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας, παραμένουν όμως επιφυλακτικοί για το αν αυτό θα οδηγήσει στην αποκωδικοποίηση σύνθετων σκέψεων.

Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι η ίδια σκέψη, όπως η επιθυμία να φάει κάποιος ένα μήλο, μπορεί να συνοδεύεται από διαφορετικά εγκεφαλικά σήματα, ανάλογα με το αν το άτομο είναι χαρούμενο, πεινασμένο, καταθλιπτικό ή έχει υποστεί διάσειση. Η ερμηνεία της εγκεφαλικής δραστηριότητας, επομένως, δεν ανάγεται σε απλή αντιστοίχιση σημάτων με σκέψεις.