Έκλεισε μετά από 30 χρόνια η Novaya Gazeta, η τελευταία μεγάλη ανεξάρτητη εφημερίδα της Ρωσίας

Η Novaya Gazeta, η ερευνητική εφημερίδα που επί τρεις δεκαετίες αποτελούσε φωνή κριτικής στη Ρωσία, έκλεισε οριστικά τα γραφεία της στη Μόσχα τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου. Η συντακτική ομάδα πραγματοποίησε την τελευταία της συνάντηση και έσβησε τα φώτα στην αίθουσα σύνταξης. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 30 Οκτωβρίου, οι εργαζόμενοι μάζευαν ήδη τα πράγματά τους, μετά την ανακοίνωση της εφημερίδας ότι κλείνει.

Έξω από το πενταώροφο κτίριο γραφείων στην οδό Ποταπόφσκι, δημοσιογράφοι αφαίρεσαν τη μεταλλική πινακίδα και τοποθέτησαν μια πλαστική με την επιγραφή «Εδώ στεγαζόταν η Novaya Gazeta». Άφησαν από κάτω λευκά γαρίφαλα, το λουλούδι που στη Ρωσία συνδέεται με το πένθος.

Οι αιτίες του κλεισίματος

Η εφημερίδα είχε ανακοινώσει τον προηγούμενο μήνα ότι αναγκάζεται να σταματήσει, αφού οι ρωσικές αρχές την είχαν χαρακτηρίσει «ξένο πράκτορα». Ο όρος χρησιμοποιείται για τον περιορισμό της κριτικής φωνής στη χώρα. Δύο ακόμη εξελίξεις έδωσαν, σύμφωνα με την ίδια, τη χαριστική βολή: ο ιδιοκτήτης του κτιρίου αρνήθηκε να ανανεώσει τη μίσθωση και οι τράπεζες που διεκπεραίωναν τις δωρεές των αναγνωστών δήλωσαν ότι θα σταματήσουν να το κάνουν. Οι δωρεές αυτές ήταν η μοναδική πηγή εσόδων του εντύπου. Κανείς από τους δημοσιογράφους δεν θεωρεί σύμπτωση αυτή την εξέλιξη.

Τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης βρίσκονται υπό αυστηρότερο κρατικό έλεγχο εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία. Τον Οκτώβριο οι αρχές έκαναν έρευνα στο σπίτι του αρχισυντάκτη της εφημερίδας, Σεργκέι Σοκόλοφ, και τον συνέλαβαν για ανάκριση. Άλλος συντάκτης, ο Ολέγκ Ρολντούγκιν, είχε συλληφθεί τον Απρίλιο.

Οι αντιδράσεις

Ο συνιδρυτής της εφημερίδας Ντμίτρι Μουράτοφ, ο οποίος μοιράστηκε το Νόμπελ Ειρήνης το 2021 για την υπεράσπιση της ελευθερίας του Τύπου, μίλησε στους δημοσιογράφους που συγκεντρώθηκαν. «Στη χώρα μας, σε όσους υποστηρίζουν την ειρήνη έχει στερηθεί το δικαίωμα να διαβάζουν ό,τι επιλέγουν», δήλωσε, προσθέτοντας ότι οι συνταγματικές εγγυήσεις για τα πολιτικά και τα ατομικά δικαιώματα «έχουν ουσιαστικά πάψει να λειτουργούν».

Την ημέρα του κλεισίματος ο Μουράτοφ χάρισε προσωπικά αντικείμενα σε συναδέλφους και υποστηρικτές. Τη σμαραγδένια λάμπα γραφείου του έδωσε σε έναν από τους τελευταίους νεοπροσληφθέντες ρεπόρτερ. Για τον εαυτό του κράτησε ένα σχέδιο εκκένωσης σε περίπτωση πυρκαγιάς, όπου ζήτησε από τους συναδέλφους του να υπογράψουν στα σημεία των γραφείων τους.

Ο επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Βόλκερ Τερκ, είχε χαρακτηρίσει τον Οκτώβριο το κλείσιμο της εφημερίδας «ένα ακόμη καταστροφικό πλήγμα για τα εναπομείναντα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης» στη Ρωσία. Η δημοσιογράφος Τατιάνα Μπρίτσκαγια σχολίασε: «Κανείς εδώ δεν είναι σοκαρισμένος. Η διαδικασία της φίμωσής μας ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια».

Μια διαδρομή τριών δεκαετιών

Η Novaya Gazeta ιδρύθηκε το 1993, λιγότερο από δύο χρόνια μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, από τον πρώην ηγέτη της Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Χρηματοδοτήθηκε με χρήματα από το Νόμπελ Ειρήνης που του απονεμήθηκε το 1990. Συνέχισε να δημοσιεύει ρεπορτάζ και μετά την ενίσχυση της λογοκρισίας που ακολούθησε την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Έξι δημοσιογράφοι της δολοφονήθηκαν, σε περιστατικά που θεωρούνται ευρέως αντίποινα για το έργο τους, ενώ άλλοι δέχθηκαν βίαιες επιθέσεις. Μία από αυτούς ήταν η Άννα Πολιτκόφσκαγια, που έγραφε για τις παραβιάσεις του ρωσικού στρατού στην Τσετσενία και επέκρινε τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Βρέθηκε νεκρή το 2006. Το γραφείο της, που έμεινε ανέγγιχτο επί 20 χρόνια, είχε ήδη αδειάσει, και τα προσωπικά της αντικείμενα φυλάσσονται πλέον σε αποθήκη.

Η εφημερίδα συνέχισε να εκδίδεται ακόμη και όταν ο ιστότοπός της μπλοκαρίστηκε, η άδεια λειτουργίας της ανακλήθηκε και το τυπογραφείο της κατασχέθηκε.