Ελίζαμπεθ Μπλούμενστοκ: Βραδιά Μπαχ στο Μέγαρο Μουσικής την Τρίτη 27 Οκτωβρίου

Η Αμερικανίδα βιολονίστρια Ελίζαμπεθ Μπλούμενστοκ εμφανίζεται την ερχόμενη Τρίτη 27 Οκτωβρίου, στις 20.30, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Θα παίξει ως σολίστ και θα διευθύνει την Καμεράτα Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής σε πρόγραμμα αποκλειστικά με έργα του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Εισιτήρια διατίθενται στη διεύθυνση webtics.megaron.gr.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δύο κοντσέρτα για βιολί, σε μι μείζονα (BWV 1042) και σε λα ελάσσονα (BWV 1041), την κοσμική καντάτα «Non sa che sia dolore» (BWV 209) και τη δεύτερη ορχηστρική σουίτα σε σι ελάσσονα (BWV 1067).

Μια καλλιτέχνις αφιερωμένη στο μπαρόκ

Η Μπλούμενστοκ έχει συνδέσει το όνομά της εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια με τη συστηματική μελέτη του Μπαχ και του μπαρόκ ρεπερτορίου, καθώς και με τις ιστορικά τεκμηριωμένες ερμηνείες. Η σχέση της με τη μουσική του Γερμανού συνθέτη ξεκίνησε στην παιδική της ηλικία, αφού η μητέρα της ήταν οργανίστα σε εκκλησία και λάτρευε το μπαρόκ. Στο σπίτι ακούγονταν συχνά καντάτες και τα «Πάθη» του Μπαχ.

Όταν ήταν έντεκα ετών, συμμετείχε σε εκτέλεση των «Κατά Ιωάννην Παθών» (BWV 245) στο Κολέγιο Μπένινγκτον. Όπως περιέγραψε η ίδια, η μουσική που γνώριζε ως τότε απέκτησε ξαφνικά ουσία στα χέρια της. Τη χαρακτήρισε «βαθιά σωματική εμπειρία», που δεν ξέχασε ποτέ.

Το «εγκεφαλικό» και το υψηλό στον Μπαχ

Στη συζήτηση για την ιδέα ότι η μουσική του Μπαχ είναι ψυχρή και εγκεφαλική, η βιολονίστρια απάντησε ότι η μελέτη της αντίστιξης και της αυστηρής αρμονίας του τη γεμίζει δέος. Αναγνώρισε ότι και άλλοι μεγάλοι συνθέτες, όπως ο Πέρσελ και ο Μότσαρτ, προκαλούν παρόμοιο συναίσθημα. Κατά την ίδια όμως, ο Μπαχ έχτισε στον τομέα αυτό ένα οικοδόμημα χωρίς προηγούμενο.

Αναφέρθηκε επίσης στον «τρόμο του Υψηλού» (Sublime). Θυμήθηκε τη στιγμή που αποκωδικοποίησε στην παρτιτούρα το αίνιγμα των κανόνων στη «Μουσική προσφορά» (BWV 1079): «ένιωσα κάτι πολύ κοντά σε τρόμο, πως βρίσκομαι ενώπιον μιας ασύλληπτης μαγείας». Δεν θα αποκαλούσε πάντως «τρέλα» το βάθος αυτό. Σύμφωνα με την ίδια, ο Μπαχ μπορεί να οδηγεί τον ακροατή πίσω στον εαυτό του, εμποτίζοντας τα πιο οδυνηρά αισθήματα με τέτοια ομορφιά ώστε να βρίσκεται τελικά ισορροπία.

Ιστορικά τεκμηριωμένες ερμηνείες και επιλογές προγράμματος

Για τις ιστορικά τεκμηριωμένες ερμηνείες, η Μπλούμενστοκ σημείωσε ότι δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε πώς ακουγόταν ο «αυθεντικός» Μπαχ. Δεν θεωρεί ότι οι σύγχρονες προσεγγίσεις διαφέρουν τόσο πολύ, αφού καμία ερμηνεία δεν μπορεί να διαγράψει όσα έγραψε ο συνθέτης. Στα μέσα του 20ού αιώνα, όπως είπε, επικρατούσε η τάση προς τη μεγαλοπρέπεια του 19ου αιώνα, με μεγαλύτερες ορχήστρες και χορωδίες. Αυτό δεν ήταν σύνηθες την εποχή του Μπαχ, αλλά δεν ήταν και άγνωστο.

Για το πρόγραμμα της Αθήνας, ο Γιώργος Πέτρου της είχε πει ότι η συναυλία έπρεπε να είναι εξ ολοκλήρου Μπαχ. Η βιολονίστρια αναζητούσε αρχικά έργα για έγχορδα, όμως η προσθήκη φλάουτου και υψιφώνου διεύρυνε τις επιλογές. Τα δύο κοντσέρτα, όπως εξήγησε, αλληλοσυμπληρώνονται μέσα από τις αντιθέσεις τους. Για την καντάτα BWV 209 είπε ότι είναι «απολαυστική» και συνάμα παράξενη, και ότι πιθανότατα γράφτηκε ως αποχαιρετισμός σε συνάδελφο που αναχωρούσε. Η εισαγωγή μοιάζει με πλήρες κοντσέρτο για φλάουτο, ακολουθεί μια θλιμμένη άρια και το έργο κλείνει με πιο ανάλαφρο φινάλε.

Ρωτήθηκε ποια έργα του Μπαχ εκφράζουν το πιο σκοτεινό και το πιο φωτεινό πνεύμα του 21ου αιώνα. Επέλεξε το εισαγωγικό χορικό των «Κατά Ιωάννην Παθών» για την αγωνία και την απελπισία της εποχής μας. Για το κουράγιο και την αποφασιστικότητα επέλεξε την καντάτα «Ein feste Burg» (BWV 80).