«Έναστρη Νύχτα»: Νέα μελέτη συνδέει τον πίνακα του Βαν Γκογκ με πραγματικό ουρανό

Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ φαίνεται πως εμπνεύστηκε την «Έναστρη Νύχτα» από μια πραγματική διάταξη στον ουρανό και όχι μόνο από τη φαντασία του. Αυτό υποστηρίζουν αστρονόμοι από τη Νότια Κορέα, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη (22/10) στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.

Για περισσότερο από έναν αιώνα, ο πίνακας του 1889 θεωρούνταν προϊόν της φαντασίας και του ταλέντου του ζωγράφου. Η εκτίμηση βασιζόταν σε προηγούμενα σχέδια και σε αναμνήσεις από τα τοπία που έβλεπε από το παράθυρο του υπνοδωματίου του, σε ένα άσυλο στη Γαλλία. Οι νέες διαπιστώσεις έρχονται να αμφισβητήσουν αυτή την άποψη.

Η προσομοίωση του ουρανού

Τη μελέτη πραγματοποίησαν ερευνητές της νοτιοκορεατικής εταιρείας διαστημικής επιστήμης SLLAB και του Πανεπιστημίου Kyung Hee στη Σεούλ. Ξεκίνησαν από ένα σχέδιο του Βαν Γκογκ, το οποίο θεωρείται ότι αποτυπώνει το τοπίο της «Έναστρης Νύχτας», και με βάση αυτό εντόπισαν τους λόφους που έβλεπε ο ζωγράφος. Τοποθέτησαν το τοπίο νοτιοδυτικά του ασύλου, όπου ο καλλιτέχνης δημιούργησε το έργο στη διάρκεια της δωδεκάμηνης παραμονής του.

Στη συνέχεια έφτιαξαν προσομοίωση του ουρανού πάνω από την τοποθεσία αυτή, τα ξημερώματα. Σύμφωνα με αυτήν, η Σελήνη και η Αφροδίτη βρίσκονταν σε αντίθετες γωνίες του κάδρου: η Σελήνη ψηλά δεξιά και η Αφροδίτη κάτω αριστερά. Ανάμεσά τους εμφανιζόταν το σμήνος των Υάδων, που αποτελείται από εκατοντάδες αστέρια στον αστερισμό του Ταύρου. Πέντε λαμπρά αστέρια του αστερισμού είναι ορατά με γυμνό μάτι, ενώ οι Υάδες σχηματίζουν ένα φωτεινό σχήμα που θυμίζει το γράμμα «V».

Στον πίνακα, η Σελήνη βρίσκεται επάνω δεξιά, διαγώνια πάνω από την Αφροδίτη, που εικονίζεται στο κέντρο προς τα αριστερά. Άλλα αστέρια είναι τοποθετημένα αριστερά από τη Σελήνη.

Η μέθοδος ανάλυσης

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ένας ζωγράφος δεν αποτυπώνει τα αστέρια στο πραγματικό τους μέγεθος ή με ακριβή προσανατολισμό. «Ένα αστρικό σμήνος στον καμβά μπορεί να είναι μεγαλύτερο ή μικρότερο από ό,τι είναι στην πραγματικότητα και να έχει ελαφρώς διαφορετική κλίση», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Ελάιτζα Τζονγκ-χιουν Κιμ, αστρονόμος και διευθύνων σύμβουλος της SLLAB.

Γι' αυτό χρησιμοποίησαν την ανάλυση Procrustes, μια μέθοδο που, όπως εξήγησε ο ίδιος, «εξαλείφει τις διαφορές στη θέση, το μέγεθος και την περιστροφή» και συγκρίνει μόνο το σχήμα δύο συνόλων σημείων. Έτσι αντιστοίχισαν με μεγάλη ακρίβεια πέντε αστέρια από την κεντρική διάταξη του πίνακα με τη διάταξη των Υάδων εκείνη τη νύχτα.

«Οι σχετικές θέσεις των αστεριών διατηρούν τον βασικό σχηματισμό των Υάδων», κατέληξαν οι ερευνητές. Όπως προσθέτουν, το έργο «δεν επινόησε έναν ουρανό που δεν υπήρχε, αλλά μετέφερε στον καμβά μια διάταξη που είχε παρατηρηθεί, ενισχύοντάς την μέσα από το προσωπικό καλλιτεχνικό ύφος του ζωγράφου».

Με την ίδια στατιστική ανάλυση σχημάτων, η ομάδα αντιστοίχισε και τον πίνακα του 1888 «Το καφέ βεράντα τη νύχτα» με τον σχηματισμό αστεριών που είναι γνωστός ως Θερινό Τρίγωνο.