Γρίπη: Γιατί άλλοι νοσούν κάθε χρόνο και άλλοι σχεδόν ποτέ
Γονίδια, ανοσολογική μνήμη και μικροβίωμα της μύτης επηρεάζουν την αντίδραση στον ιό, εξηγεί η καθηγήτρια Γεωργία Γκιούλα του ΑΠΘ.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν γρίπη σχεδόν κάθε χρόνο, ενώ άλλοι δηλώνουν ότι δεν αρρωσταίνουν σχεδόν ποτέ; Σύμφωνα με την καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας του ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα, η απάντηση δεν εντοπίζεται σε έναν μόνο παράγοντα. Η ίδια παρουσίασε τους σχετικούς μηχανισμούς σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM.
Γονίδια και ανοσοποιητικό
Ακόμη και δύο άνθρωποι της ίδιας ηλικίας και με παρόμοια κατάσταση υγείας μπορεί να αντιδράσουν πολύ διαφορετικά στην ίδια έκθεση στον ιό. Όπως εξηγεί η κ. Γκιούλα, μελέτες έχουν εντοπίσει γονίδια που επηρεάζουν την ικανότητα του ιού να εισέρχεται στα κύτταρα, καθώς και γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν ορισμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού λιγότερο αποτελεσματικά στην αναγνώριση και την εξουδετέρωσή του.
Η πορεία της νόσου εξαρτάται, επομένως, και από το πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά αντιδρά το ανοσοποιητικό σύστημα μετά τη μόλυνση.
Ασυμπτωματική λοίμωξη και μικροβίωμα
Η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει τη μόλυνση. Ένας άνθρωπος μπορεί να φέρει τον ιό χωρίς να νοσεί και να τον μεταδώσει, συνήθως όμως σε μικρότερο βαθμό απ’ ό,τι κάποιος με έντονα συμπτώματα, αφού το ιικό φορτίο και η ποσότητα του ιού που αποβάλλεται στο περιβάλλον είναι συνήθως μεγαλύτερα στους συμπτωματικούς ασθενείς.
Παράλληλα, ο ιός της γρίπης μεταβάλλεται συνεχώς, ακόμη και μέσα στην ίδια επιδημική περίοδο. Δύο άνθρωποι μπορεί έτσι να μολυνθούν από διαφορετικά στελέχη ή από διαφορετική ποσότητα ιού.
Ρόλο παίζει και το μικροβίωμα του ανώτερου αναπνευστικού, δηλαδή τα βακτήρια που ζουν φυσιολογικά στη μύτη και στον φάρυγγα. Κατά την κ. Γκιούλα, ορισμένα μικροβιακά προφίλ μπορούν να δημιουργούν περιβάλλον λιγότερο ευνοϊκό για τον ιό και να προστατεύουν όχι μόνο από τη γρίπη αλλά και από άλλους αναπνευστικούς ιούς. Το μικροβίωμα αποτελεί ένα σχετικά σταθερό «αποτύπωμα» κάθε ανθρώπου και, όταν βρίσκεται σε ισορροπία, μπορεί να συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού.
Η μνήμη του ανοσοποιητικού και το καθολικό εμβόλιο
Η προηγούμενη έκθεση στον ιό αφήνει έναν βαθμό ανοσολογικής μνήμης, η γρίπη όμως δεν δημιουργεί ισόβια ανοσία. Τα αντισώματα μετά από λοίμωξη μπορεί να παραμένουν για κάποιο διάστημα, χωρίς να εξασφαλίζουν πλήρη προστασία από νέα μόλυνση τον επόμενο χρόνο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πανδημία του 2009 από τον ιό A(H1N1)pdm09, γνωστή ως «γρίπη των χοίρων». Τότε παρατηρήθηκε ότι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι εμφάνισαν σε ορισμένες περιπτώσεις ηπιότερη νόσηση από νεότερους ενήλικες, κάτι που αποδόθηκε εν μέρει σε προηγούμενη έκθεση σε συγγενικά στελέχη του Η1Ν1.
Η καθηγήτρια εκτιμά ότι μέσα στα επόμενα χρόνια μπορεί να είναι διαθέσιμο ένα καθολικό ή πανγονοτυπικό αντιγριπικό εμβόλιο, που θα στοχεύει όλους τους βασικούς τύπους του ιού. «Εκτιμώ ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα το έχουμε», ανέφερε. Σήμερα η σύνθεση του εμβολίου προσαρμόζεται κάθε χρόνο ανάλογα με τα στελέχη που αναμένεται να επικρατήσουν· ένα καθολικό εμβόλιο θα μπορούσε να περιορίσει αυτή την ανάγκη και να προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο διάστημα. Η διάρκεια της προστασίας και η τελική αποτελεσματικότητα παραμένουν υπό διερεύνηση.
Για τη φετινή περίοδο, τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν πρώιμη αύξηση της δραστηριότητας της γρίπης, κυρίως στη Νότια Ελλάδα, με επικράτηση του τύπου Α. Η κ. Γκιούλα διευκρινίζει ότι η πρώιμη έναρξη δεν σημαίνει απαραίτητα βαρύτερη επιδημική περίοδο, καθώς η βαρύτητα εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά των στελεχών που θα κυκλοφορήσουν.
