Η εικόνα της Ελλάδας μέσα από ξένα μάτια, σε έκθεση στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου

Στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου παρουσιάζεται η έκθεση «Revisiting: Fernweh ή Νοσταλγία για άγνωστους τόπους», η οποία διαρκεί έως τις 7 Νοεμβρίου. Πρόκειται για την πρώτη φορά που η έκθεση ταξιδεύει εκτός Ελλάδας, με νέα επιμελητική εστίαση. Περιλαμβάνει 17 έργα 15 διεθνών καλλιτεχνών, καθώς και αρχειακά αντικείμενα.

Η έκθεση είχε εγκαινιάσει το 2025 τον εκθεσιακό χώρο της Συλλογής Ειρήνης Παναγοπούλου στην Αθήνα. Διερευνά τις διαφορετικές εικόνες που συνόδευσαν την Ελλάδα στον χρόνο, από τον ρομαντικό θαυμασμό για την αρχαιότητα έως τον μαζικό τουρισμό και τη σύγχρονη μετανάστευση.

Η ματιά των διοργανωτών

«Η συλλογή μου εστιάζει στη σύγχρονη τέχνη από την Ανατολική και Νοτιοανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική, την Τουρκία και τα Βαλκάνια, με την Ελλάδα στην καρδιά της», ανέφερε η Ειρήνη Παναγοπούλου το βράδυ των εγκαινίων, εξηγώντας το θέμα της έκθεσης.

Η επιμελήτρια Κατερίνα Χατζή δήλωσε ότι τη ενδιέφερε να εξετάσει πώς οι ξένοι προσλαμβάνουν την Ελλάδα «όχι μόνο ως γεωγραφικό ή ιστορικό τόπο, αλλά και ως ιδέα, σύμβολο, προβολή επιθυμιών και προσδοκιών». Όπως είπε, ήθελε επίσης να δει πώς διαχειριζόμαστε εμείς αυτές τις εικόνες και αν τελικά επαναπροδιοριζόμαστε από αυτές.

Από τον ρομαντισμό στον μαζικό τουρισμό

Η αφήγηση ξεκινά με την εικονογραφημένη περιηγητική έκδοση «Voyage Pittoresque de la Grèce» (1782-1822) του κόμη ντε Σουαζέλ-Γκουφιέ, τοποθετημένη σε βιτρίνα. Σύμφωνα με την επιμελήτρια, οι απεικονίσεις της συνέβαλαν στη διαμόρφωση του ελληνικού ιδεώδους και στην ανάπτυξη του φιλελληνικού κινήματος, που στήριξε τον αγώνα για την Ανεξαρτησία.

Απέναντί της βρίσκεται η φωτογραφία «Acropolis, Athens, Greece» (1997) του Μάρτιν Παρ, που προβάλλει το μνημείο ως σύμβολο μαζικού τουρισμού. Η Ακρόπολη παραμένει σύμβολο της χώρας, έχει όμως ενταχθεί και στη βιομηχανία του τουρισμού.

Η εικόνα της Ελλάδας ως τόπου κοινωνικών αναταραχών εμφανίζεται στο έργο «Visions of the World (Greece, Summer 2006)» της καλλιτεχνικής ομάδας Claire Fontaine, που αποτυπώνει διαδηλώσεις στους δρόμους της Αθήνας και σχολιάζει τον ρόλο των μίντια στη διαμόρφωση της διεθνούς εικόνας της χώρας. Η κ. Χατζή παρατήρησε ότι ακόμη και αυτές οι εικόνες λειτούργησαν ως τουριστικό αξιοθέατο: «Τα Εξάρχεια προσείλκυαν επισκέπτες που ήθελαν να γνωρίσουν από κοντά την “αναρχική” γειτονιά». Στην ίδια ενότητα περιλαμβάνονται δύο έργα του Βλάση Κανιάρη.

Μια διαφορετική Ελλάδα παρουσιάζεται στο βίντεο «Mapping Journey #8» (2011) της Μπούσρα Χαλίλι. Ένας μετανάστης αφηγείται τη διαδρομή του από το Σουδάν στη Βόρεια Αμερική, με ενδιάμεσο σταθμό τη χώρα μας, η οποία εδώ λειτουργεί ως σκαλοπάτι προς μια καλύτερη ζωή.

Το ζήτημα της αρχαιότητας

Η τελευταία ενότητα στρέφεται στην αρχαιότητα. Στη φωτογραφία «Acropolis Museum, Athens» (2009), ο Τόμας Στρουθ αποτυπώνει την ανασκαφή κάτω από το μουσείο και τα στρώματα ιστορίας που συνυπάρχουν. Ο Καντέρ Ατιά παρουσιάζει μια αρχαία θεά μπαλωμένη με κόκκινη κλωστή, ενώ ο Μπράις Μάρντεν δημιουργεί μικρά κολάζ που θυμίζουν καρτ ποστάλ με Γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Τα έργα αυτά επαναφέρουν το ζήτημα της κυριότητας των αρχαιοτήτων.

«Τα έργα θέτουν, τελικά, ένα ερώτημα που αφορά όχι μόνο την κατοχή των αρχαιοτήτων, αλλά και την ίδια την ιστορία: σε ποιον ανήκει και ποιος έχει το δικαίωμα να την αφηγείται;» σχολίασε η επιμελήτρια.