Η «Έναστρη Νύχτα» του Βαν Γκογκ και ο ουρανός της 22ας Ιουλίου 1889: νέα μελέτη, αμφισβητήσεις
Νοτιοκορεάτες ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο πίνακας αποτυπώνει τον πραγματικό ουρανό της 22ας Ιουλίου 1889. Το Μουσείο Βαν Γκογκ επιμένει ότι το έργο ζωγραφίστηκε τον Ιούνιο.
Η «Έναστρη Νύχτα» του Βίνσεντ βαν Γκογκ ενδέχεται να απεικονίζει έναν πραγματικό ουρανό που ο ζωγράφος παρατήρησε στη νότια Γαλλία το καλοκαίρι του 1889. Αυτό υποστηρίζει νέα επιστημονική μελέτη ερευνητών από τη Νότια Κορέα, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Scientific Reports και προτείνει συγκεκριμένη ημερομηνία: τις πρώτες πρωινές ώρες της 22ας Ιουλίου 1889, λίγο πριν από την ανατολή του ήλιου.
Η θεωρία αμφισβητεί την καθιερωμένη χρονολόγηση, σύμφωνα με την οποία ο πίνακας φιλοτεχνήθηκε τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Το Μουσείο Βαν Γκογκ του Άμστερνταμ δεν πείθεται, ενώ και οι ίδιοι οι ερευνητές παραδέχονται ότι τα ευρήματά τους δεν συνιστούν οριστική απόδειξη.
Η μέθοδος της έρευνας
Την ερευνητική ομάδα συντόνισε ο αστρονόμος Ελάιτζα Τζονγκ-χιουν Κιμ από το Πανεπιστήμιο Kyung Hee. Στόχος ήταν να ανασυγκροτηθεί όσο το δυνατόν πιο ακριβώς το τοπίο που έβλεπε ο ζωγράφος από το παράθυρό του. Εκείνη την περίοδο ο Βαν Γκογκ διέμενε σε ψυχιατρικό ίδρυμα στο Σεν Ρεμί ντε Προβάνς, όπου είχε εισαχθεί με δική του πρωτοβουλία έπειτα από σοβαρές κρίσεις ψυχικής υγείας.
Οι επιστήμονες εντόπισαν έναν λόφο νοτιοδυτικά του ιδρύματος και τον συνέκριναν με ένα παλαιότερο σκίτσο του ζωγράφου, ώστε να καθορίσουν ποιο τμήμα του ορίζοντα είχε μπροστά του. Έπειτα, με ειδικό αστρονομικό λογισμικό, αναπαρέστησαν τον ουρανό κάθε αυγής του Ιουνίου και του Ιουλίου του 1889.
Στον πίνακα η Σελήνη εμφανίζεται πάνω από την Αφροδίτη. Οι ερευνητές αναζήτησαν τις ημερομηνίες κατά τις οποίες τα δύο σώματα θα μπορούσαν να φαίνονται έτσι μέσα στο περιορισμένο οπτικό πεδίο του ζωγράφου. Μόνο τρεις ημερομηνίες πληρούσαν τα κριτήρια, και η 22α Ιουλίου παρουσίαζε, κατά τη μελέτη, τη μεγαλύτερη ομοιότητα, με τη λεπτή ημισέληνο, την Αφροδίτη και το αστρικό σμήνος των Υάδων σε θέσεις που παραπέμπουν στη σύνθεση του έργου.
Κατά τον Κιμ, η σύγκριση δεν στηρίχθηκε στην οπτική εντύπωση, αλλά σε γεωμετρικές μετρήσεις και στατιστική ανάλυση της διάταξης των άστρων. Οι ερευνητές θεωρούν έτσι πιθανό ο Βαν Γκογκ να μην επινόησε ολόκληρη τη σκηνή, αλλά να μετέτρεψε έναν πραγματικό ουρανό σε ζωγραφικό έργο, προσδίδοντάς του την ένταση και την κίνηση που τον χαρακτηρίζουν.
Οι αντιρρήσεις του μουσείου και των ειδικών
Το Μουσείο Βαν Γκογκ, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, επιμένει στη χρονολόγηση του Ιουνίου 1889, επικαλούμενο στοιχεία από την αλληλογραφία και τη ζωή του καλλιτέχνη. Σε επιστολή προς τον αδελφό του Τεό, γύρω στις 18 Ιουνίου, ο Βαν Γκογκ ανέφερε ήδη μια νέα μελέτη του έναστρου ουρανού. Επιπλέον, σύμφωνα με το μουσείο, χρησιμοποίησε καμβά που είχε παραλάβει στις αρχές Ιουνίου, ενώ στις 2 Ιουλίου έστειλε στον Τεό ένα σχέδιο βασισμένο στον πίνακα. Αυτό, όπως σημειώνεται, δείχνει ότι το έργο υπήρχε πριν από την ημερομηνία που προτείνουν οι Νοτιοκορεάτες.
Το μουσείο επισημαίνει επίσης ότι γύρω στις 22 Ιουλίου ο ζωγράφος υπέστη σοβαρή κρίση ψυχικής υγείας, η οποία τον εμπόδισε να ζωγραφίσει για πάνω από έναν μήνα. «Ο Βαν Γκογκ δεν ενδιαφερόταν για την απόλυτη ομοιότητα με την πραγματικότητα», ανέφερε εκπρόσωπος του μουσείου, εξηγώντας ότι οι θέσεις των ουράνιων σωμάτων δεν μπορούν να αποτελέσουν αξιόπιστη βάση χρονολόγησης.
Επιφυλάξεις διατύπωσε και ο αστρονόμος Ντόναλντ Όλσον, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας. Υποστηρίζει ότι οι θέσεις της Αφροδίτης και των Υάδων δεν συμφωνούν με τους υπολογισμούς των ερευνητών. Αμφισβητεί επίσης ότι ο ζωγράφος αποτύπωσε τόσο περιορισμένο τμήμα του ουρανού, αφού ο πίνακας περιλαμβάνει λόφους και βράχους που προϋποθέτουν πολύ ευρύτερο οπτικό πεδίο.
Ο Κιμ από την πλευρά του αναγνωρίζει ότι ο Βαν Γκογκ θα μπορούσε να έχει συνδυάσει εικόνες του ουρανού από διαφορετικές ημέρες, δημιουργώντας μια σύνθεση που δεν αντιστοιχεί επακριβώς σε καμία από αυτές.
