«Η επιστροφή» της Έλσας Λιαροπούλου: διηγήματα με φόντο το πλατωνικό σπήλαιο

Με τη συλλογή διηγημάτων «Η επιστροφή» επανέρχεται στη λογοτεχνία η Έλσα Λιαροπούλου. Το βιβλίο κυκλοφορεί το 2026 από τις εκδόσεις Μελάνι και αριθμεί 184 σελίδες. Κεντρικό μοτίβο των ιστοριών είναι η αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου, που εδώ εμφανίζεται αντεστραμμένη.

Στον Πλάτωνα, οι δεσμώτες ζουν ανάμεσα σε πλάνες σκιές και αγνοούν το φως του ήλιου. Οι ήρωες της Λιαροπούλου κάνουν το αντίθετο: απαρνούνται το φως και αποσύρονται οικειοθελώς σε σκοτεινά βάθη. Οι χώροι της συλλογής είναι κλειστοί και πνιγηροί, με συχνότερο σκηνικό την οικογενειακή κουζίνα.

Κουζίνες, τραπεζομάντηλα και νερά

Το εναρκτήριο διήγημα έχει πρωταγωνίστρια ένα δεκαπεντάχρονο κορίτσι. Επιστρέφει από το σχολείο για το οικογενειακό γεύμα, μια οδυνηρή ρουτίνα. Στη διαδρομή μαζεύει εικόνες από τον δρόμο, για να τις προβάλει αργότερα στον τοίχο της κουζίνας. Όταν στο τραπέζι αποτυπώνεται η οικογενειακή φρίκη, θυμάται τη βροχή έξω και φαντάζεται πως αναλαμβάνεται στον θόλο ενός σφοδρού υδροστρόβιλου.

Στο διήγημα «Η πολυθρόνα» ένας γιος, δέσμιος της μητέρας του που τον ταΐζει διαρκώς, καταναλώνει τεράστιες ποσότητες φαγητού καθισμένος στην πολυθρόνα του. Η οικογενειακή πλήξη επανέρχεται στη «Λίμνη», όπου ένα λερωμένο τραπεζομάντηλο, απομεινάρι μιας γιορτής, κυματίζει στο τέλος. Η περιγραφή του στο κείμενο έχει ως εξής: «Σκουπίδια, ψίχουλα, σάλτσες και βρομιές κείτονταν πάνω στο τραπεζομάντηλο που είχε έντονες, σαν φρέσκο αίμα, κηλίδες απ’ το κόκκινο κρασί».

Τα νερά επανέρχονται και σε άλλες ιστορίες. Μια γυναίκα με αϋπνίες κοιμάται με μηχάνημα που παράγει ήχους φλοίσβου, αλλά τα νερά του ονείρου την καταβρέχουν όλο και πιο άγρια και της προκαλούν πνιγμονή. Μια άλλη βρίσκει καταφύγιο σε καλύβα στην εξοχή, ανάμεσα σε βράχους απ’ τους οποίους τρέχουν ακατάπαυστα νερά. Τις νύχτες μένει ξάγρυπνη και ακούει τον ήχο τους, που άλλοτε είναι καταπραϋντικός και άλλοτε αγριεύει μαζί με τη βροχή και τη βροντή.

Η συγγραφέας και η κριτική αποτίμηση

Η Λιαροπούλου γράφει από τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Έχει δημοσιεύσει δύο συλλογές διηγημάτων και ένα μυθιστόρημα, οργανώνει λέσχη ανάγνωσης, διδάσκει δημιουργική γραφή και έχει επιμεληθεί συλλογικούς τόμους.

Κατά την κριτική ανάγνωση του βιβλίου, πρόκειται για συγγραφέα ασκημένη στις απαιτήσεις της γραφής. Ο κριτικός σημειώνει ότι δημιουργεί κλειστοφοβικούς χώρους με επιλεγμένες λεπτομέρειες. Αφήνει την υπόνοια μιας απειλής να περνά ακόμη και στις πιο ήσυχες στιγμές, αναδεικνύει την απεγνωσμένη μοναξιά και αφήνει στη φαντασία τον πρώτο λόγο στην αφήγηση. Κρίνει επίσης ότι γνωρίζει πως ένα λογοτεχνικό έργο δεν έχει νόημα αν δεν πείθει.

Επιφύλαξη διατυπώνεται για το τελευταίο, ενδέκατο διήγημα. Εκεί η συγγραφέας θέτει αυτοαναφορικά ερωτήματα για τους στόχους των ιστοριών της και για τη σχέση τους με το σπήλαιο του Πλάτωνα. Έπειτα περιγράφει τη γνωριμία της με μια γυναίκα που έγραφε αβίαστα, χωρίς εκδοτικές φιλοδοξίες. Από ενθουσιασμό, η Λιαροπούλου συμπεριέλαβε ένα διήγημα της γυναίκας αυτής στο τέλος του βιβλίου. Ο κριτικός θεωρεί το συγκεκριμένο κείμενο άτεχνο. Λέει ότι κατανοεί το συναίσθημα πίσω από την επιλογή, όχι όμως τα κριτήρια με τα οποία διακρίθηκε αξία σε αυτό.