«Η Σταχομαζώχτρα»: το διήγημα του Παπαδιαμάντη γίνεται ταινία animation

Το χριστουγεννιάτικο διήγημα «Η Σταχομαζώχτρα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη γίνεται μεγάλου μήκους τρισδιάστατη ταινία κινουμένων σχεδίων, σε σενάριο και σκηνοθεσία του Παναγιώτη Ράππα. Η ταινία θα προβληθεί για πρώτη φορά στο Παιδικό & Εφηβικό Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθήνας στις 14 Νοεμβρίου, στον κινηματογράφο Δαναός 1. Στις αίθουσες θα κυκλοφορήσει στις 17 Δεκεμβρίου, από τη Feelgood Entertainment.

Μια ιστορία που ξεκινά από το χιόνι

Το φιλμ ανοίγει με μια φουρτουνιασμένη θάλασσα, πάνω στην οποία πέφτει χιόνι, ενώ ακούγεται ψαλμωδία με στίχους από την «Ωδή των Τριών Παίδων». Λίγο πριν ξημερώσει, η κάμερα φτάνει σε ένα μικρό χιονισμένο νησί του Αιγαίου, ανήμερα τα Χριστούγεννα. Οι κάτοικοι του οικισμού πηγαίνουν στην εκκλησία και ανταλλάσσουν ευχές.

Ανάμεσά τους είναι η Αχτίτσα, που βγαίνει από το σπίτι με τα δύο μικρά ορφανά εγγόνια της. Η συνάντησή της με τη γειτόνισσα Ζερμπινιώ φέρνει το ερώτημα πώς έγινε το μικρό θαύμα για τη φτωχή οικογένεια. Η απάντηση βρίσκεται έξι μήνες πίσω, στο δύσκολο καλοκαίρι, όταν η Αχτίτσα μάζευε στάχυα στα χωράφια για να συντηρήσει τους δικούς της.

Το διήγημα είχε πρωτοδημοσιευθεί στην «Εφημερίδα» στις 25 Δεκεμβρίου 1889. Στον πυρήνα του βρίσκονται η απώλεια και η φτώχεια, αλλά και η αντοχή, η αλληλεγγύη και η αξιοπρέπεια.

Η δύναμη της ηρωίδας

Για τον σκηνοθέτη, αυτό που κάνει την ιστορία διαχρονική είναι η ίδια η ηρωίδα. «Για μένα είναι μια ελληνική εκδοχή του έργου “Μάνα Κουράγιο”, για να θυμηθούμε τον Μπρεχτ: μια γυναίκα που η ζωή τη χτυπάει ξανά και ξανά, κι εκείνη εξακολουθεί να στέκεται όρθια», λέει ο Παναγιώτης Ράππας.

Ο ίδιος σημειώνει ότι υπάρχουν έργα που ο χρόνος δεν φθείρει. «Στην επιφάνεια η ζωή αλλάζει πρόσωπα και συνήθειες. Στα βάθη της ανθρώπινης ψυχής, όμως, κάτι επιμένει να μας ενώνει», τονίζει.

Ο Ράππας έχει μακρά διαδρομή στο animation και έχει συνεργαστεί με στούντιο του εξωτερικού, όπως οι DreamWorks, Paramount και Warner Bros. Στην Ελλάδα έχει σκηνοθετήσει, μεταξύ άλλων, τις ταινίες «Το ποντικάκι που ήθελε να αγγίξει ένα αστεράκι» και «Το αγόρι και το δέντρο».

Η μεταφορά στην οθόνη

Η μεταφορά ενός έργου του Παπαδιαμάντη σε τρισδιάστατο animation είχε, όπως εξηγεί ο σκηνοθέτης, τις δικές της απαιτήσεις. «Η δική μου αγωνία ήταν, αλλάζοντας το μέσο, να μη χαθεί αυτή η “ματιά”: ο τρόπος με τον οποίο ο Παπαδιαμάντης στέκεται δίπλα στον άνθρωπο», αναφέρει.

Η βασική αφηγηματική του επιλογή ήταν να αναθέσει στη Ζερμπινιώ τον ρόλο της αφηγήτριας. Στο διήγημα ο συγγραφέας περιγράφει σε τρίτο πρόσωπο όσα περνά η Αχτίτσα, ενώ στην ταινία η ιστορία αφηγείται μέσα από τις φωνές των προσώπων. «Έδωσα, λοιπόν, στη φίλη της τη Ζερμπινιώ να αφηγηθεί τα πάθη της Αχτίτσας, όχι στη γειτονιά, αλλά σε δικές της, πολύ προσωπικές στιγμές», λέει. Για να διατηρήσει το ύφος του Παπαδιαμάντη, κράτησε τη γλώσσα και το ιδίωμα του νησιού, ώστε, όπως λέει, η ιστορία «να αλλάξει μορφή χωρίς να αλλάξει τη λαλιά της».

Μέσα από την Αχτίτσα και τη Ζερμπινιώ, ο σκηνοθέτης αναδεικνύει επίσης τη γυναικεία αλληλεγγύη και την προσφορά των γυναικών, που συχνά μένει στο περιθώριο. Ο Ράππας μεγάλωσε στην Ύδρα, σε οικογένεια με ναυτική παράδοση. «Στο πρόσωπο της Αχτίτσας συναντάμε τις νησιώτισσες που κράτησαν το σπίτι και την οικογένεια όρθια, όσο οι ναυτικοί άνδρες τους έλειπαν στη θάλασσα», λέει, και προσθέτει: «Ήθελα να φωτίσω, έστω λίγο, αυτή την αθέατη προσφορά».