ΙΦΝΕ: Το ανοσοποιητικό «προειδοποιεί» έως και 10 χρόνια πριν από τα συμπτώματα
Μεγάλη μελέτη που παρουσιάστηκε στο UEG Week 2026 δείχνει ότι ειδικά προφίλ αντισωμάτων στο αίμα μπορεί να προδίδουν τη νόσο Crohn και την ελκώδη κολίτιδα μία δεκαετία νωρίτερα.
Το ανοσοποιητικό σύστημα ενδέχεται να στέλνει προειδοποιητικά σήματα για τις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (ΙΦΝΕ) έως και δέκα χρόνια πριν από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων. Αυτό προκύπτει από μεγάλη μελέτη που παρουσιάστηκε στο συνέδριο UEG Week 2026 και δείχνει έναν πιθανό δρόμο για την έγκαιρη αναγνώριση ατόμων υψηλού κινδύνου, αλλά και για την πρόβλεψη της μελλοντικής πορείας της νόσου.
Οι ΙΦΝΕ περιλαμβάνουν κυρίως τη νόσο Crohn και την ελκώδη κολίτιδα. Πρόκειται για χρόνιες παθήσεις, στις οποίες η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού προκαλεί επίμονη φλεγμονή στο πεπτικό σύστημα. Η διάγνωση τίθεται συνήθως μετά την εκδήλωση συμπτωμάτων, όμως οι βιολογικές αλλαγές φαίνεται ότι ξεκινούν πολύ νωρίτερα. Οι επιστήμονες αναζητούν πλέον τα «αποτυπώματα» αυτής της σιωπηλής περιόδου στο αίμα.
Τι εξέτασαν οι ερευνητές
Η ανάλυση βασίστηκε σε 2.000 δείγματα από 500 ανθρώπους. Οι 200 ανέπτυξαν νόσο Crohn, οι 200 ελκώδη κολίτιδα και οι υπόλοιποι 100 καμία από τις δύο παθήσεις. Όλοι οι συμμετέχοντες ήταν αντίστοιχης ηλικίας και φύλου. Τα δείγματα είχαν συλλεχθεί κατά τη διάγνωση, καθώς και περίπου 2, 4 και 10 χρόνια νωρίτερα.
Οι ερευνητές μελέτησαν τις ανοσολογικές αποκρίσεις σε περίπου 357.000 αντιγόνα που σχετίζονται με μικρόβια, ιούς, τρόφιμα και το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα, και εντόπισαν 123.980 διαφορετικά αντισώματα. Όσοι αργότερα νόσησαν παρουσίαζαν σημαντικά μικρότερη ποικιλομορφία αντισωμάτων σε σύγκριση με τους υγιείς. Κάθε νόσος είχε επιπλέον το δικό της χαρακτηριστικό ανοσολογικό προφίλ, ανιχνεύσιμο έως και 10 χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Στη νόσο Crohn καταγράφηκαν αυξημένες αποκρίσεις έναντι ερπητοϊών και της βακτηριακής πρωτεΐνης φλαγγελίνης, ιδίως σε άτομα που αργότερα εμφάνισαν επιπλοκές ή προσβολή του ειλεού, ενώ μειώνονταν οι αποκρίσεις έναντι ενθυλακωμένων βακτηρίων. Στην ελκώδη κολίτιδα παρατηρήθηκαν αυξημένες αποκρίσεις έναντι ερπητοϊών και αυτοαντιγόνων, δηλαδή συστατικών του ίδιου του οργανισμού, καθώς και μειωμένη αντίδραση σε ενθυλακωμένα παθογόνα.
Τα μοντέλα μηχανικής μάθησης
Με τη βοήθεια μοντέλων μηχανικής μάθησης, οι επιστήμονες εξέτασαν αν αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να ξεχωρίσουν τους μελλοντικούς ασθενείς από τα υγιή άτομα. Με βάση τον δείκτη AUC, η διακριτική ικανότητα έφτασε το 0,90 για τη νόσο Crohn και το 0,84 για την ελκώδη κολίτιδα, έως και μία δεκαετία πριν από τη διάγνωση. Στον δείκτη αυτόν, το 1 αντιστοιχεί σε τέλεια διάκριση και το 0,5 σε τυχαία πρόβλεψη.
Τα μοντέλα μπόρεσαν επίσης να ξεχωρίσουν όσους θα εμφάνιζαν νόσο Crohn με επιπλοκές από εκείνους με ηπιότερη πορεία, με AUC 0,85. «Είναι σημαντικό να διαπιστώνουμε ότι η εμφάνιση επιπλοκών συνδέεται με ένα διακριτό προφίλ αντισωμάτων χρόνια πριν από τα πρώτα κλινικά συμπτώματα», σχολίασε ο επικεφαλής ερευνητής, δρ Arno Bourgonje. Το εύρημα υποδηλώνει ότι ορισμένα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τη σοβαρότητα της νόσου υπάρχουν πριν αυτή εκδηλωθεί και δεν προκύπτουν αποκλειστικά από την εξέλιξή της.
Δεν υπάρχει ακόμη έτοιμη εξέταση
Παρά τις προοπτικές, δεν υπάρχει ακόμη διαγνωστικό τεστ βασισμένο στα ευρήματα. Απαιτείται επιβεβαίωση σε μεγαλύτερους, ανεξάρτητους και πιο ποικιλόμορφους πληθυσμούς, καθώς και σύγκριση με τους υπάρχοντες γενετικούς, κλινικούς και αιματολογικούς δείκτες.
Επόμενος στόχος είναι η ανάπτυξη μιας αξιόπιστης και οικονομικά προσιτής εξέτασης και, κυρίως, η απόδειξη ότι η χρήση της βελτιώνει ουσιαστικά την υγεία των ασθενών.
