Κίβυρα: Πέτρινος οδηγός μαντείας 1.800 ετών με 56 χρησμούς στο φως

Ένα πέτρινο μνημείο περίπου 1.800 ετών, που λειτουργούσε ως δημόσιος οδηγός μαντείας, αποκαλύφθηκε στην αρχαία πόλη της Κίβυρας, στη νοτιοδυτική Τουρκία. Στις τέσσερις πλευρές του είναι χαραγμένοι στα ελληνικά 56 χρησμοί, με τους οποίους οι κάτοικοι και οι επισκέπτες της πόλης αναζητούσαν απαντήσεις για την υγεία, τα ταξίδια και τις οικονομικές τους υποθέσεις.

Οι αρχαιολόγοι ανέσυραν το μνημείο από ασβεστόλιθο το 2024, κατά τις ανασκαφές στο τρίτο άνδηρο της αρχαίας αγοράς. Νέα μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Gephyra εξετάζει τις επιγραφές και το ταυτοποιεί ως παράδειγμα αστραγαλομαντείας. Οι ερευνητές Şenkal Kileci, Nihal Tüner Önen και Şükrü Özüdoğru το χρονολογούν στον 2ο ή τον 3ο αιώνα μ.Χ.

Πώς λειτουργούσε το σύστημα

Ο λίθος που σώζεται έχει ύψος έως 1,24 μέτρα. Η μέθοδος βασιζόταν σε μικρά οστά από τις αρθρώσεις των αστραγάλων ζώων, όπως πρόβατα, κατσίκες και μοσχάρια. Κάθε αστράγαλος έχει τέσσερις πλευρές, με αριθμητική αξία 1, 3, 4 ή 6.

Όποιος ζητούσε καθοδήγηση έριχνε πέντε αστραγάλους μαζί και αναζητούσε στο μνημείο τον συνδυασμό που προέκυπτε. Οι δυνατοί συνδυασμοί ήταν 56 και καθένας αντιστοιχούσε σε χρησμό που συνδεόταν με μια θεότητα. Σε αντίθεση με παρόμοιες επιγραφές που έχουν βρεθεί αλλού στην Ανατολία, στην Κίβυρα σώζονται και οι αριθμητικές οδηγίες για την αναγνώριση κάθε πρόβλεψης.

Αν και οι πέντε αστράγαλοι έπεφταν στο ένα, ο χρησμός παρέπεμπε στον Ολύμπιο Δία. Υποσχόταν ορθή κρίση και ευτυχία και παρότρυνε τον ενδιαφερόμενο να τιμήσει την Αφροδίτη και τον Ερμή. Άλλοι συνδυασμοί έδιναν λιγότερο ευνοϊκές απαντήσεις. Ορισμένοι απέτρεπαν ένα ταξίδι ή μια επιχειρηματική κίνηση, ενώ άλλοι προμήνυαν επιτυχία, ανάρρωση από ασθένεια ή ασφαλή επιστροφή κάποιου που βρισκόταν μακριά.

Παρότι το αποτέλεσμα κρινόταν από την τύχη, οι απαντήσεις είχαν επιμελημένη μορφή. Πολλές ήταν γραμμένες σε ελληνικό εξαμετρικό στίχο, κάτι που έδινε στα μηνύματα επίσημο ύφος.

Ο ευεργέτης και ο Ερμής

Επιγραφή στο πάνω μέρος του μνημείου δείχνει ότι πλούσιος ευεργέτης χρηματοδότησε την εγκατάσταση του χρησμού, καθώς και ενός αγάλματος του Ερμή με το βάθρο και τον διάκοσμό του. Το όνομά του δεν έχει διασωθεί. Ο Ερμής συνδεόταν με τα ταξίδια, το εμπόριο, την επικοινωνία και τη μαντεία μέσω κλήρων, γι' αυτό η επιλογή του θεωρείται ταιριαστή για ένα σύστημα που απευθυνόταν σε ταξιδιώτες και εμπόρους.

Οι ερευνητές εικάζουν ότι το μνημείο βρισκόταν αρχικά μέσα ή γύρω από την αγορά της Κίβυρας. Αιώνες αργότερα επαναχρησιμοποιήθηκε από χτίστες στον βόρειο τοίχο ενός παρεκκλησίου στο τρίτο άνδηρο, όπου και βρέθηκε.

Μια παράδοση ολόκληρης της περιοχής

Μεταξύ περίπου του 120 και του 210 μ.Χ., κοινότητες της νοτιοδυτικής και νότιας Ανατολίας χρησιμοποιούσαν παρόμοιους χρησμούς με αστραγάλους. Ανάλογες επιγραφές έχουν καταγραφεί στην Τερμησσό, τα Κρέμνα, τη Σαγαλασσό και την Πέργη, ενώ δημόσιοι χώροι και άλλων πόλεων κοσμούνταν με τέτοια μνημεία, συχνά με δωρεές εύπορων πολιτών ή αξιωματούχων. Η νέα επιγραφή εντάσσει την Κίβυρα σε αυτή την κοινή θρησκευτική πρακτική.