Λεονόρ Φίνι: Στη Φρανκφούρτη η πρώτη μεγάλη αναδρομική της στη Γερμανία

Η Schirn Kunsthalle της Φρανκφούρτης παρουσιάζει από τις 23 Οκτωβρίου την έκθεση «Leonor Fini: Magisch Surreal», την πρώτη μεγάλη αναδρομική της Λεονόρ Φίνι στη Γερμανία. Η επιμέλεια ανήκει στην Ίνγκριντ Πφάιφερ και η διοργάνωση γίνεται σε συνεργασία με το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Παρισιού.

Περίπου 100 έργα συγκροτούν το πορτρέτο της καλλιτέχνιδας: πίνακες, σχέδια, φωτογραφίες, θεατρικά κοστούμια, μάσκες και βιβλία. Καλύπτουν σχεδόν επτά δεκαετίες δημιουργίας. Η έκθεση φιλοξενείται στην προσωρινή έδρα της Schirn, σε ένα κτίριο παλιού τυπογραφείου στο Μπόκενχαϊμ. Μια μεγαλύτερη εκδοχή της θα παρουσιαστεί στο Παρίσι την άνοιξη του 2027.

Γυναίκες που δεν χρειάζεται να δικαιολογηθούν

Στον κόσμο της Φίνι κυριαρχούν σφίγγες, μάγισσες, ιέρειες, αλχημίστριες και πλάσματα με ζωικά χαρακτηριστικά. Οι γυναίκες στους πίνακές της δεν παίρνουν απλώς τη θέση που κατείχαν παλαιότερα οι άνδρες. Μεταμορφώνονται σε κάτι διαφορετικό, με εξουσία που μπορεί να είναι ερωτική, μητρική, απειλητική, αδιάφορη ή σκληρή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Stryges Amaouri» του 1947. Ένας γυμνός νέος κοιμάται στο χώμα, τυλιγμένος από κισσό, ενώ δύο πλάσματα τον παρακολουθούν πίσω από έναν πρόχειρο φράχτη. Το ένα είναι τριχωτό και κρατά ένα αυγό. Το άλλο είναι μια γυναίκα με κρανίο αλεπούς στο κεφάλι. Ο θεατής δεν μπορεί να καταλάβει αν προστατεύουν τον νέο ή περιμένουν να τον κατασπαράξουν. Παρόμοια είναι η θεματική στο έργο «Divinité chtonienne guettant le sommeil d’un jeune homme» του 1946, όπου μια σκοτεινή γυναικεία θεότητα φυλά τον ύπνο ενός γυμνού νέου.

Στο «Dans la tour» του 1952 η ζωγράφος, ντυμένη στα μαύρα, στέκεται δίπλα στον σχεδόν γυμνό συγγραφέα και σύντροφό της Κονσταντίν Γελένσκι, που φορά κόκκινο μανδύα. Η σύνθεση αντιστρέφει τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων στην ευρωπαϊκή ζωγραφική.

Από το Μπουένος Άιρες στο Παρίσι των σουρεαλιστών

Η Φίνι γεννήθηκε το 1907 στο Μπουένος Άιρες και μεγάλωσε στην Τεργέστη με τη μητέρα της, η οποία είχε εγκαταλείψει τον σύζυγό της. Όταν ο πατέρας προσπαθούσε να την επαναφέρει στην Αργεντινή, η μητέρα την έντυνε αγόρι για να μην αναγνωρίζεται. Έτσι η εμφάνιση έγινε για χρόνια ζήτημα ασφάλειας. Αυτή η εμπειρία δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει την εμμονή της με τις μάσκες και τις μεταμφιέσεις, βοηθά όμως να γίνει κατανοητό γιατί η ταυτότητα φάνταζε στην ίδια λιγότερο αυτονόητη.

Ανέπτυξε την τέχνη της χωρίς κανονική ακαδημαϊκή εκπαίδευση, μελετώντας την ιταλική Αναγέννηση, τον μανιερισμό και τους παλαιούς δασκάλους. Το 1931 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι και συνδέθηκε με καλλιτέχνες όπως ο Μαξ Ερνστ, ο Βικτόρ Μπράουνερ και ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο. Το 1936 συμμετείχε στην έκθεση «Fantastic Art, Dada, Surrealism» του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης. Το 1938 παρουσίασε στην Μπιενάλε της Βενετίας την «Αυτοπροσωπογραφία με σκορπιό», ένα από τα πιο γνωστά έργα της. Σε αυτό εμφανίζεται με αυστηρό βλέμμα και σκούρο ένδυμα που παραπέμπει στην αναγεννησιακή μόδα, ενώ από το γάντι της προβάλλει το κεντρί ενός σκορπιού.

Παρότι είχε διεθνείς εκθέσεις, φίλους από τον καλλιτεχνικό χώρο και αναγνώριση, η Φίνι δεν απέκτησε ποτέ εύκολη θέση στην ιστορία του μοντερνισμού. Δεν εντάχθηκε επίσημα στους σουρεαλιστές και δεν ακολούθησε κάποια σχολή. Παρέμεινε πιστή στη λεπτομερή, σχεδόν αναγεννησιακή ζωγραφική της, ακόμη και όταν μεγάλο μέρος της μεταπολεμικής πρωτοπορίας στράφηκε προς την αφαίρεση.