Νόσος Αλτσχάιμερ: Πώς φτάνουν στους Έλληνες ασθενείς το lecanemab και το donanemab
Τα δύο νέα φάρμακα, που έλαβαν θετική γνωμοδότηση από τον EMA, χορηγούνται στην Ελλάδα υπό αυστηρές προϋποθέσεις σε ασθενείς με πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ.
Δύο νέες θεραπείες για τη νόσο Αλτσχάιμερ, το lecanemab και το donanemab, είναι πλέον προσβάσιμες υπό προϋποθέσεις και σε Έλληνες ασθενείς, μετά τη θετική γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA). Για το lecanemab η γνωμοδότηση είχε δοθεί το 2025, ενώ πιο πρόσφατα ακολούθησε και εκείνη για το donanemab.
Πρόκειται για τις πρώτες εγκεκριμένες θεραπείες που δεν περιορίζονται στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, αλλά στοχεύουν βασικούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς της νόσου. Τα δύο μονοκλωνικά αντισώματα μειώνουν σημαντικά το φορτίο των αμυλοειδικών πλακών στον εγκέφαλο και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, μπορούν να επιβραδύνουν την κλινική επιδείνωση κατά περίπου 30%.
Σε ποιους απευθύνονται
Οι θεραπείες δεν αφορούν το σύνολο των ασθενών. Η ένδειξη περιορίζεται στα πρώιμα στάδια, δηλαδή στην ήπια νοητική διαταραχή ή στην ήπια άνοια, και προϋποθέτει επιβεβαίωση της νόσου. Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι δικαιούχοι είναι περίπου 20.000 ασθενείς, από τους περίπου 250.000 συνολικά.
Η διαδικασία ξεκινά με εξειδικευμένη αξιολόγηση από τον θεράποντα γιατρό. Η επιβεβαίωση της παρουσίας αμυλοειδούς απαιτεί εξετάσεις, όπως ανάλυση εγκεφαλονωτιαίου υγρού μετά από οσφυονωτιαία παρακέντηση ή PET αμυλοειδούς. Όπως επισημαίνεται, οι αιματολογικοί βιοδείκτες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την p-tau217, μπορούν να διευκολύνουν την έγκαιρη και ακριβή διάγνωση. Η διενέργειά τους, ωστόσο, δεν αποζημιώνεται και ο ασθενής πρέπει να την καλύψει ο ίδιος.
Προέγκριση και χορήγηση
Όταν ο ασθενής πληροί τα κριτήρια, ο εξειδικευμένος γιατρός υποβάλλει ηλεκτρονική αίτηση μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης (ΣΗΠ). Η αίτηση συνοδεύεται από αναλυτικά κλινικά και εργαστηριακά στοιχεία και ζητά κατ’ εξαίρεση αποζημίωση της θεραπείας.
Τα φάρμακα χορηγούνται ενδοφλεβίως, μία ή δύο φορές τον μήνα, με ημερήσια νοσηλεία. Απαιτείται αυστηρό πρωτόκολλο παρακολούθησης: οι ανεπιθύμητες ενέργειες εμφανίζονται σε ποσοστό μικρότερο του 10% και είναι συνήθως αναστρέψιμες, ορισμένες όμως μπορεί να είναι σοβαρές. Για τον λόγο αυτό κρίνεται καθοριστική η λειτουργία οργανωμένων κέντρων χορήγησης, με εξειδικευμένο προσωπικό και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης επιπλοκών.
Στη χώρα λειτουργούν περίπου 30 δημόσια Ιατρεία Μνήμης σε πανεπιστημιακά και νοσοκομεία του ΕΣΥ, ενώ αντίστοιχες δομές υπάρχουν και σε μεγάλα ιδιωτικά νοσοκομεία.
Η φροντίδα των υπόλοιπων ασθενών
Πολλοί ασθενείς με άνοια και νόσο Αλτσχάιμερ, σε όλα τα στάδια, δεν μπορούν να λάβουν αντιαμυλοειδικά αντισώματα και χρειάζονται θεραπεία και φροντίδα. Γι’ αυτό θεωρούνται απαραίτητες οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις που παρέχονται στα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων Αλτσχάιμερ. Τα κέντρα αυτά χρηματοδοτούνται από το Υπουργείο Υγείας και είναι 33 σε πολλές πόλεις της χώρας. Προσφέρουν μη φαρμακευτικές θεραπείες στους ασθενείς, καθώς και υποστήριξη και εκπαίδευση στους φροντιστές τους.
