Ο «Ορφέας» του Μοντεβέρντι σε σκηνοθεσία Ουίλλιαμ Κέντριτζ: πρώτες εικόνες από τις πρόβες της ΕΛΣ

Οι πρώτες φωτογραφίες από τις πρόβες του «Ορφέα» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Εθνική Λυρική Σκηνή. Η παραγωγή φέρει τη σκηνοθετική και εικαστική υπογραφή του Ουίλλιαμ Κέντριτζ και είχε παρουσιαστεί για πρώτη φορά τον περασμένο Ιούνιο στο Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν, όπου, όπως αναφέρεται, αποσπάστηκε θερμή υποδοχή από κοινό και κριτικούς.

Στις κριτικές που ακολούθησαν γινόταν λόγος για «εκρηκτική δημιουργικότητα» του Κέντριτζ, ο οποίος, όπως σημειωνόταν, «ζωντανεύει» τη μουσική του Μοντεβέρντι. Άλλη κριτική περιέγραφε μια εικαστική γλώσσα «πλούσια, τολμηρή, αντιπαραθετική και εμμονική».

Ένα έργο-ορόσημο της ιστορίας της μουσικής

Ο «Ορφέας» πρωτοπαρουσιάστηκε το 1607 στη Μάντοβα και θεωρείται σημείο αναφοράς, καθώς σηματοδοτεί τη γέννηση της όπερας ως ολοκληρωμένης δραματικής τέχνης. Δεν είναι τυπικά η πρώτη όπερα που γράφτηκε, ωστόσο βρίσκεται στο σημείο όπου συναντώνται η ύστερη Αναγέννηση και το πρώιμο Μπαρόκ. Πάνω στο λιμπρέτο του Αλεσσάντρο Στρίτζο, ο Μοντεβέρντι συνδέει τον λόγο, τη μουσική και τη δράση σε ένα ενιαίο εκφραστικό σύστημα, μέσα από ρετσιτατίβι, άριες, χορωδιακά και ορχηστρικά μέρη. Κορυφαία στιγμή θεωρείται η άρια «Possente spirto».

Η υπόθεση ξεκινά στις πεδιάδες της Θράκης, όπου ο Ορφέας και η Ευρυδίκη γιορτάζουν τον γάμο τους. Η είδηση του ξαφνικού θανάτου της Ευρυδίκης μετατρέπει τη γιορτή σε θρήνο και ο Ορφέας κατεβαίνει στον Άδη. Με το τραγούδι του αποκοιμίζει τον Χάροντα και πείθει τον Πλούτωνα να του επιστρέψει την αγαπημένη του, με όρο να μην κοιτάξει πίσω μέχρι να φτάσει στον κόσμο των ζωντανών. Λίγο πριν το τέλος της διαδρομής γυρίζει το βλέμμα του και τη χάνει για πάντα. Στη συνέχεια εμφανίζεται ο Απόλλωνας, ο οποίος τον καλεί να υπερβεί τον πόνο και να ανέβει μαζί του στους ουρανούς.

Η ματιά του Κέντριτζ

Η παράσταση αξιοποιεί και τις δύο γνωστές εκδοχές του φινάλε: στην πρώτη ο Ορφέας διαμελίζεται από τις Βάκχες, ενώ στη δεύτερη ανέρχεται στους ουρανούς με τον Απόλλωνα. Ο Κέντριτζ κρατά και τις δύο ζωντανές στη σκηνή, δημιουργώντας μια συνύπαρξη της καθόδου και της ανόδου και μετατρέποντας το τέλος σε στοχασμό για τον θάνατο, την απώλεια και την αθανασία.

Η δράση μεταφέρεται περίπου στο 1910, εμπνευσμένη από τον κόσμο και την ποιητική εκδοχή του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Η σκηνική γλώσσα βασίζεται στη ζωντανή δράση, τα σχέδια, την κινούμενη εικόνα, τις βιντεοπροβολές και τη σκηνογραφία. Καθοριστικό ρόλο παίζει η τεχνική του σχεδίου με κάρβουνο: τα σχέδια γεννιούνται μπροστά στον θεατή, τροποποιούνται, σβήνονται και μετατρέπονται σε νέες εικόνες, αντανακλώντας την επιθυμία του Ορφέα να γυρίσει πίσω στον χρόνο.

Για την ουσία του έργου ο Κέντριτζ έχει μιλήσει για «τον φόβο του θανάτου, το αναπόδραστο του θανάτου, και την ολοκληρωτική επιθυμία μας να αναιρέσουμε μια συμφορά που έχει συμβεί». Όπως έχει πει, ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της σκηνοθεσίας είναι «η ανοιχτότητα που μας δίνει η μουσική του Μοντεβέρντι».

Ο Ουίλλιαμ Κέντριτζ γεννήθηκε το 1955 στο Γιοχάννεσμπουργκ και αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους εικαστικούς. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες και αφρικανικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Witwatersrand, φοίτησε στο Johannesburg Art Foundation και σπούδασε θέατρο στην École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq στο Παρίσι. Η μέθοδός του συνδυάζει σχέδιο, γραφή, φιλμ, περφόρμανς, μουσική και θέατρο.