Οδός Πανεπιστημίου: Από τα νεοκλασικά της δεκαετίας του 1940 στον σύγχρονο κεντρικό άξονα

Η οδός Πανεπιστημίου, με την Ομόνοια ως αφετηρία της, είναι ένας από τους πιο γνωστούς και πολυσύχναστους δρόμους του κέντρου της Αθήνας. Μια φωτογραφία της δεκαετίας του 1940 την απεικονίζει σε μια εντελώς διαφορετική εποχή. Λίγο πιο κάτω, στα δεξιά του κάδρου, διακρίνεται η οδός Χαριλάου Τρικούπη.

Η φωτογραφία δείχνει πόσο έχει αλλάξει η όψη της πρωτεύουσας από τις αρχές του 20ού αιώνα. Σήμερα σχεδόν τίποτα δεν θυμίζει την Αθήνα του 1920 ή του 1930, και αρκετά από τα νεοκλασικά κτίρια έχουν χαθεί.

Ένας ιστορικός δρόμος του κέντρου

Η Πανεπιστημίου βρίσκεται στην 1η δημοτική ενότητα του Δήμου Αθηναίων. Ανήκει στο ρυμοτομικό πλέγμα που εφαρμόστηκε βόρεια της παλαιάς πόλης και αναπτύσσεται περιμετρικά του ιστορικού κέντρου, παράλληλα με τις οδούς Ακαδημίας και Σταδίου. Έχει μήκος 1,2 χιλιομέτρου και έξι λωρίδες κυκλοφορίας: πέντε για τα οχήματα και μία αντίστροφης φοράς για τα μέσα μεταφοράς. Είναι μονόδρομος από το 1960.

Το όνομά της οφείλεται στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το ιστορικό κτίριο του οποίου χτίστηκε το 1841 και ανήκει στην αποκαλούμενη Τριλογία των Αθηνών. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1945 η οδός μετονομάστηκε επισήμως σε Ελευθερίου Βενιζέλου, όμως έμεινε γνωστή με την αρχική της ονομασία.

Στην οδό βρίσκονται σημαντικά κτίρια:

• ο Καθολικός Καθεδρικός Ναός Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτη,
• τα κτίρια της «νεοκλασικής τριλογίας»: το κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών, η Εθνική Βιβλιοθήκη και η Ακαδημία Αθηνών,
• το City Link ή Μέγαρο Μετοχικού Ταμείου Στρατού, που στεγάζει το εμπορικό κέντρο Άττικα.

Από τα νεοκλασικά στις πολυκατοικίες

Έως τη δεκαετία του 1950 η οδός είχε σχεδόν εξ ολοκλήρου νεοκλασικά κτίρια δύο ή τριών ορόφων. Ακολούθησε έντονη τάση οικοδόμησης πολυκατοικιών. Σε αυτήν συνέβαλε και η αντίληψη που κυριαρχούσε τότε στην κοινή γνώμη, ότι τα νεοκλασικά ήταν αναχρονιστικά. Έτσι τη δεκαετία του 1960 γκρεμίστηκαν τα περισσότερα, αν και αρκετά διασώθηκαν. Σήμερα υπάρχουν στην οδό αρκετά κτίρια οκτώ έως δέκα ορόφων.

Αρχικά η Πανεπιστημίου ήταν δρόμος διπλής κατεύθυνσης, μέχρι την περίοδο μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο. Τη δεκαετία του 1950 εγκαταστάθηκαν λεωφορειακές λωρίδες, φωτεινοί σηματοδότες στις κύριες διασταυρώσεις και φωτισμός. Αρκετές κλασικές κινηματογραφικές ταινίες γυρίστηκαν εκεί.

Το μετρό κάτω από το οδόστρωμα

Κάτω από την οδό διέρχεται η κόκκινη γραμμή 2 του μετρό της Αθήνας. Το αρχικό τμήμα της κατασκευάστηκε από το 1992 έως το 1999. Για τις υπόγειες σήραγγες απομακρύνθηκε μέρος του χώματος, με αποτέλεσμα να σχηματιστεί τρύπα βάθους 22 μέτρων και να υποχωρήσει το οδόστρωμα κατά 4 μέτρα. Οι εργάτες κάλυψαν την τρύπα με τσιμέντο, ώστε να συνεχιστεί ανεμπόδιστα η κυκλοφορία. Κατά τη δεκαετία του 2000 τα λεωφορεία του ΟΑΣΑ μπορούσαν να κινούνται και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Η Πανεπιστημίου παραμένει διαχρονικά ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς δρόμους της πόλης και τη διασχίζουν καθημερινά φοιτητές, επαγγελματίες και επισκέπτες.