«Οι Δαιμονισμένες» του Κεν Ράσελ επιστρέφουν στις αίθουσες μετά από 55 χρόνια και σπάνε ταμεία
Η ταινία του 1971, που είχε λογοκριθεί και καταδικαστεί από τους κριτικούς, κάνει εντυπωσιακή επανεκκίνηση σε Νέα Υόρκη, Βρετανία, Ιρλανδία και Αθήνα.

Η πιο απροσδόκητη κινηματογραφική επιτυχία της χρονιάς είναι μια ταινία 55 ετών. Οι «Δαιμονισμένες» («The Devils») του Κεν Ράσελ, που κυκλοφόρησε το 1971 και γνώρισε τότε σφοδρή κριτική και βαριά λογοκρισία, επέστρεψαν αυτό το φθινόπωρο στις αίθουσες της Νέας Υόρκης. Έκτοτε έχουν επεκταθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία, ενώ προβάλλονται με επιτυχία και σε αίθουσες της Αθήνας.
Η επανακυκλοφορία πήγε τόσο καλά, ώστε ο διανομέας εγκατέλειψε το αρχικό σχέδιο για προβολή μίας εβδομάδας και παρέτεινε την παρουσία της ταινίας στις αίθουσες επ' αόριστον. Κατά το Σαββατοκύριακο του Χάλοουιν, στη Βρετανία και την Ιρλανδία σημείωσε τα υψηλότερα μέσα έσοδα ανά οθόνη από κάθε άλλη ταινία. Παράλληλα ενέπνευσε διαδικτυακά μιμίδια, κοστούμια για το Χάλοουιν και μια ακμάζουσα αγορά προϊόντων, επίσημων και πειρατικών.
Η ιστορία και η αντιπαράθεση του 1971
Η υπόθεση τοποθετείται στη Γαλλία του 17ου αιώνα και βασίζεται σε αληθινή ιστορία μαζικής υστερίας με πολιτικά κίνητρα. Ο Ράσελ την διασκεύασε από δύο λογοτεχνικά έργα: το «The Devils of Loudun» του Άλντους Χάξλεϊ και το θεατρικό «The Devils» του Τζον Γουάιτινγκ. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Ουρμπέν Γκραντιέ (Όλιβερ Ριντ), ιερέας που κυβερνά την πόλη του Λουντύν και συνάπτει ελεύθερα σεξουαλικές σχέσεις παρά την ιδιότητά του. Η Βανέσα Ρεντγκρέιβ υποδύεται μια καλόγρια που έχει σεξουαλικές φαντασιώσεις γι' αυτόν.
Λόγω των γυμνών σκηνών και του σοκαριστικού σεξουαλικού περιεχομένου, η ταινία προκάλεσε αντιδράσεις από την πρώτη στιγμή. Σύμφωνα με τον Ράσελ, η βρετανική χριστιανική συντηρητική ομάδα «Nationwide Festival of Light» οργάνωσε διαμαρτυρία εναντίον της. Οι κριτικοί δεν έσπευσαν να την υπερασπιστούν: ο Αμερικανός Ρότζερ Έμπερτ της έδωσε μηδέν στα τέσσερα αστέρια.
Οι αρχικές βρετανικές και αμερικανικές εκδόσεις υπέστησαν βαριά λογοκρισία και δύο βασικές σκηνές αφαιρέθηκαν. Η πρώτη εκτυλίσσεται σε καθεδρικό ναό, όπου γυμνές καλόγριες συμπεριφέρονται σαν δαιμονισμένες και τρίβουν τα σώματά τους πάνω σε σταυρό. Στη δεύτερη, η αδελφή Ζαν αυνανίζεται με το μηριαίο οστό του Γκραντιέ, αφού αυτός έχει καεί στην πυρά. Για χρόνια ο Ράσελ πίστευε ότι τα πλάνα αυτά είχαν χαθεί. Και οι δύο σκηνές περιλαμβάνονται στη νέα αποκατεστημένη έκδοση.
Πώς ξαναβρέθηκε το υλικό και ποιοι το επανέφεραν
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο κριτικός κινηματογράφου Μαρκ Κέρμοντ γύριζε ντοκιμαντέρ για την ταινία και επικοινώνησε με τον Τιμ Έβερετ, τότε υπάλληλο της Warner Bros., ο οποίος τον βοήθησε να εντοπίσει το υλικό. Νωρίτερα φέτος, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, τον Κέρμοντ προσέγγισε ο στέλεχος της βιομηχανίας Κρίστιαν Παρκς. Ο Παρκς είχε ιδρύσει την «Clockwork», νεοσύστατο κλάδο διανομής της Warner Bros., και μαζί με τον υπεύθυνο μάρκετινγκ Σπένσερ Κολάντες ήθελε να αποκαταστήσει και να επανακυκλοφορήσει την ταινία στην αρχική της μορφή.
Σύμφωνα με τον Κέρμοντ, η φήμη της ταινίας είχε ήδη αυξηθεί, καθώς μεγάλοι σκηνοθέτες, όπως ο Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, είχαν αρχίσει να μιλούν γι' αυτήν. «Είναι σαν να είχε βρει την κατάλληλη στιγμή της», είπε. Η «Clockwork» αξιοποίησε αυτό το κύρος και προώθησε την ταινία με ένα τρέιλερ που περιείχε υπνωτικές εικόνες που αναβόσβηναν και παλλόμενη μουσική υπόκρουση.
Το τρέιλερ τράβηξε την προσοχή της 27χρονης ηθοποιού Νέλα Σβανεκάμπ από το Νάσβιλ, η οποία το είδε στο TikTok και το παρομοίασε με κάτι που θα είχε δημιουργήσει η ποπ σταρ Τσάρλι XCX. Η Σβανεκάμπ, καθολική που έλκεται από τις σκοτεινές ταινίες, αποφάσισε να τη δει. Τη χαρακτήρισε «ακόμα πολύ συγκλονιστική και λίγο βλάσφημη», αλλά πρόσθεσε ότι της άρεσε. «Αν συζητάς μόνο για το αν είναι προσβλητική, μπορεί να σου ξεφύγει το μήνυμα που μεταφέρει σχετικά με την υποκρισία, τη θρησκεία, τους θεσμούς και την εξουσία», είπε.
Οι αναγνώσεις της ταινίας
Ο κριτικός Πίτερ Μπράντσο χαρακτηρίζει την ταινία «φρενήρη άρια αντιπαράθεσης και υστερίας». Όπως σημειώνει, η αισχρότητα δεν βρίσκεται στις σεξουαλικοποιημένες εικόνες, αλλά στη βία της εξουσίας που αποδεικνύεται άσεμνη.
Ο ίδιος ο Ράσελ είχε πει σε συνέντευξη το 1995 ότι ήξερε πως «δεν γύριζε πορνογραφική ταινία». Για εκείνον, όπως ανέφερε, η ταινία αφορούσε την πλύση εγκεφάλου και την ανάληψη του ελέγχου από το κράτος. Η κόρη του, Βίκι Ράσελ, πιστεύει ότι ο πατέρας της, που πέθανε το 2011, θα ήταν ευχαριστημένος και θα έλεγε: «Επιτέλους το κατάλαβαν. Το ήξερα ότι θα συμβεί κάποια μέρα».







