Παλαίπαφος: Αρχαιολόγοι εντόπισαν οχυρωματικό πύργο άνω των 3.000 ετών
Ανασκαφή του Πανεπιστημίου Αθηνών στη θέση Μαρτσέλλο της Κύπρου έφερε στο φως το πρώτο επιβεβαιωμένο οχυρωματικό σύστημα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Παλαίπαφο.
Το πρώτο επιβεβαιωμένο οχυρωματικό σύστημα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην αρχαία Παλαίπαφο της Κύπρου εντόπισαν αρχαιολόγοι του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην ανασκαφική περίοδο του 2026, στη θέση Μαρτσέλλο, αποκαλύφθηκε ένας ορθογώνιος προμαχώνας που με τον καιρό επεκτάθηκε σε ογκώδη αμυντικό πύργο ηλικίας άνω των 3.000 ετών.
Η θέση βρίσκεται κοντά στο σύγχρονο χωριό Κούκλια και λιγότερο από ένα χιλιόμετρο βορειοανατολικά του Ιερού της Αφροδίτης, ενός από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της αρχαίας Κύπρου. Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Κωνσταντίνου Κοπανιά.
Ένα μακροχρόνιο ερώτημα
Στην περιοχή είχαν εργαστεί στο παρελθόν βρετανικές και γερμανοελβετικές ομάδες, καθώς και αρχαιολόγοι του Πανεπιστημίου Κύπρου. Είχαν εντοπίσει ένα εκτεταμένο προτείχισμα, μια μνημειώδη πύλη και άλλα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα. Παρέμενε ωστόσο αδιευκρίνιστο πότε χτίστηκαν οι παλαιότερες οχυρώσεις και πώς εξελίχθηκαν οι επιμέρους δομές.
Τα νέα ευρήματα παρέχουν ισχυρότερες ενδείξεις ότι το αρχικό προτείχισμα ανήκει στην Ύστερη Κυπριακή ΙΙC–ΙΙΙΑ περίοδο, προς το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Δίπλα σε νεοαποκαλυφθέν τμήμα του αμυντικού τείχους βρέθηκε ασύλητη επίχωση με κεραμική της περιόδου. Στην επιφάνειά της υπήρχε συγκέντρωση μάργας, δηλαδή μαργαϊκού ασβεστόλιθου, που προφανώς είχε ετοιμαστεί για την κατασκευή.
Η μάργα απλωνόταν πάνω από τα λίθινα θεμέλια, ώστε να δημιουργηθεί επίπεδη επιφάνεια για την ανωδομή από πλίνθους. Η συσχέτισή της με την κεραμική και τα θεμέλια βοήθησε τους ερευνητές να χρονολογήσουν την παλαιότερη φάση του τείχους.
Από τον προμαχώνα στον πύργο
Το σημαντικότερο αρχιτεκτονικό εύρημα είναι ο ορθογώνιος προμαχώνας της Ύστερης Κυπριακής ΙΙΙΑ περιόδου, που αρχικά εξείχε από το τείχος. Αργότερα διευρύνθηκε με τρίπλευρη επέκταση και σχημάτισε σχεδόν τετράγωνο πύργο διαστάσεων περίπου 7,4 επί 7,3 μέτρων. Τα ογκώδη τείχη του περιέβαλλαν εσωτερικό θάλαμο περίπου εννέα τετραγωνικών μέτρων.
Οι διαστάσεις, το πάχος των τοίχων και ο κλειστός θάλαμος στηρίζουν την ερμηνεία της δομής ως αμυντικού πύργου, που ενδεχομένως υποστήριζε και ανώτερα επίπεδα. Επειδή όμως σώζονται μόνο τα θεμέλια, το αρχικό ύψος δεν μπορεί να προσδιοριστεί. Ο πύργος ενισχύθηκε στη συνέχεια, πιθανότατα στην ίδια φάση της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, με τείχος πάχους περίπου 2,7 μέτρων στη βορειοδυτική πλευρά. Οι αλλαγές αυτές δείχνουν ότι οι οχυρώσεις αναπτύχθηκαν σε διαδοχικές κατασκευαστικές περιόδους και όχι ως ενιαίο έργο.
Το συγκρότημα τροποποιήθηκε και πολύ αργότερα. Τον τέταρτο αιώνα π.Χ., στην Ύστερη Κυπρο-Κλασική περίοδο, προστέθηκε ακόμη ένας ενισχυτικός τοίχος στη βορειοανατολική και νοτιοανατολική πλευρά του πύργου. Η κεραμική από την τάφρο θεμελίωσης βοήθησε στη χρονολόγηση της παρέμβασης. Το κύριο προτείχισμα φαίνεται πως διευρύνθηκε επίσης σε μεταγενέστερη φάση, πιθανώς της ίδιας περιόδου.
Τι μένει αναπάντητο
Η ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών δεν έχει εντοπίσει ασφαλώς χρονολογημένες Κυπρο-Γεωμετρικές ή Κυπρο-Αρχαϊκές κατασκευαστικές φάσεις στην ανασκαμμένη περιοχή. Έτσι, οι ερευνητές δεν μπορούν ακόμη να πουν αν οι οχυρώσεις παρέμειναν σε συνεχή χρήση από το τέλος της Εποχής του Χαλκού έως τις κυπρο-κλασικές επεμβάσεις.
Τα ευρήματα πάντως τεκμηριώνουν την ύπαρξη μνημειώδους αμυντικής αρχιτεκτονικής στην Παλαίπαφο κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού και προσθέτουν στοιχεία για την ιστορία ενός από τους σημαντικότερους οικισμούς της αρχαίας Κύπρου.
