Παρθενώνας: Εννέα ρωμαϊκές σαρκοφάγοι φωτίζουν το χαμένο ανατολικό αέτωμα
Έκθεση στη Φρανκφούρτη, που ανοίγει αύριο, παρουσιάζει νέα ανασύνθεση του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα με βάση ανάγλυφα ρωμαϊκών σαρκοφάγων.

Μια νέα πρόταση ανασύνθεσης του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα παρουσιάζεται από αύριο, Τετάρτη 18 Νοεμβρίου, στο μουσείο γλυπτικής Liebieghaus της Φρανκφούρτης. Η έκθεση «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle» στηρίζεται στη μελέτη εννέα ρωμαϊκών σαρκοφάγων, τα ανάγλυφα των οποίων φαίνεται να διασώζουν στοιχεία από την αρχική παράσταση. Επικεφαλής της έρευνας είναι ο Γερμανός αρχαιολόγος Βίντσεντς Μπρίνκμαν.
Μια παράσταση που χάθηκε σε μεγάλο βαθμό
Το ανατολικό αέτωμα απεικόνιζε τη γέννηση της Αθηνάς από την κεφαλή του Δία. Το γλυπτό σύνολο είχε πλάτος περίπου 30 μέτρα και, σύμφωνα με την ανασύνθεση των ερευνητών, περιλάμβανε 39 μορφές ανθρώπων και ζώων. Μεγάλο μέρος του καταστράφηκε ήδη από την ύστερη αρχαιότητα και σήμερα εκτιμάται ότι λείπει περίπου το 80% της αρχικής σύνθεσης.
Ο Μπρίνκμαν είχε επιχειρήσει να βρει στοιχεία ήδη το 1986, όταν ανέβηκε νύχτα στον Παρθενώνα με σχοινιά και ειδικούς προβολείς για να εξετάσει τη βάση του αετώματος. Η προσπάθεια δεν απέδωσε ευρήματα, ενώ στην Αθήνα κυκλοφόρησαν τότε φήμες για φαντάσματα.
Η ανακάλυψη στο Ερμιτάζ
Η καθοριστική στιγμή ήρθε το 2014, κατά την επίσκεψή του στο Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης. Σε κάλυμμα ρωμαϊκής σαρκοφάγου εντόπισε ανάγλυφες μορφές με εντυπωσιακές ομοιότητες με τα σωζόμενα γλυπτά του αετώματος. Διέκρινε τον Ήλιο και τη Σελήνη με τα άρματά τους, καθώς και μορφές που θα μπορούσαν να ταυτιστούν με τις Ώρες ή τις Μοίρες.
Η ομάδα συνέχισε την αναζήτηση και βρήκε συνολικά εννέα σαρκοφάγους με ανάλογες παραστάσεις, κυρίως στα Μουσεία του Βατικανού και σε άλλες συλλογές της Ρώμης. Καμία δεν περιέχει ολόκληρη τη σύνθεση, όμως κάθε μία δίνει διαφορετικές πληροφορίες για τη διάταξη και τις κινήσεις των μορφών. Οι ερευνητές τις συνέκριναν με περίπου 60 σωζόμενα θραύσματα του Παρθενώνα, με τη βοήθεια τρισδιάστατων σαρώσεων, ψηφιακών μοντέλων και παλαιότερων αρχαιολογικών καταγραφών.
Ιδιαίτερη θέση έχει ένα ανάγλυφο καλύμματος σαρκοφάγου του 2ου αιώνα μ.Χ. στην Πινακοθήκη Μποργκέζε της Ρώμης, όπου απεικονίζονται η Καπιτωλιακή Τριάδα, οι Διόσκουροι, ο Ήλιος και η Σελήνη. Η ομάδα του Μπρίνκμαν προτείνει ότι ο Κάστορας και ο Πολυδεύκης συμμετείχαν στην αρχική παράσταση της γέννησης της Αθηνάς.
Τα άλογα, ο Ερμής και ο άνεμος
Στην προτεινόμενη ανασύνθεση, οι δύο Διόσκουροι προσπαθούν να συγκρατήσουν τα άλογά τους, που ορθώνονται τρομαγμένα. Η εξήγηση, κατά τους ερευνητές, βρίσκεται στον Ομηρικό Ύμνο, ο οποίος περιγράφει τη γέννηση της θεάς ως γεγονός που συγκλονίζει τον κόσμο: η γη σείεται, η θάλασσα ταράζεται και ο Όλυμπος τρέμει. Ο Ερμής εμφανίζεται να κρατά το καπέλο του για να μην το παρασύρει ο άνεμος.
Στη δημιουργία του τρισδιάστατου μοντέλου αξιοποιήθηκαν επίσης τα εκμαγεία και οι καταγραφές του Άρθουρ Χάμιλτον Σμιθ, επιμελητή του Βρετανικού Μουσείου στις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και παλαιότερα σχέδια του Παρθενώνα. Στην έκθεση παρουσιάζεται ανασύνθεση μήκους τεσσάρων μέτρων, ενώ ειδική ψηφιακή εφαρμογή επιτρέπει στους επισκέπτες να δουν πώς θα μπορούσε να ήταν ολόκληρη η σκηνή.
Η σύνδεση των μεταγενέστερων ρωμαϊκών αναγλύφων με το πρωτότυπο γλυπτό σύνολο αποτελεί ερευνητικό επιχείρημα που θα χρειαστεί να αξιολογηθεί από την ευρύτερη αρχαιολογική κοινότητα.
Η διαμάχη για τα Γλυπτά
Η έκθεση έχει βρεθεί ήδη στο επίκεντρο της συζήτησης για τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Τον Σεπτέμβριο, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο γνωμοδότησε αρνητικά για τον δανεισμό αρχαιοτήτων από ελληνικά μουσεία, επειδή οι διοργανωτές είχαν συμφωνήσει να παρουσιάσουν και δύο πρωτότυπα θραύσματα από το Βρετανικό Μουσείο. Ως αποτέλεσμα, η έκθεση θα πραγματοποιηθεί χωρίς ελληνικά δάνεια και θα διαρκέσει έως τις 25 Ιουλίου 2027.







