Πέλλα Ιορδανίας: Ίχνη πιθανού ινδικού πιπεριού σε τάφο των «Σκοτεινών Αιώνων»

Ίχνη ελαίων και καμένων φυτών, μεταξύ αυτών πιθανώς και μαύρου πιπεριού από την Ινδία, εντόπισαν ερευνητές σε επτά κεραμικά κύπελλα από ομαδικό τάφο στην αρχαία Πέλλα της Ιορδανίας. Τα αγγεία χρονολογούνται πριν από περίπου 3.000 χρόνια, σε μια περίοδο που οι ιστορικοί αποκαλούν «Σκοτεινούς Αιώνες». Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Archaeological Science: Reports.

Την εργασία υπογράφουν οι Prudence Sheaves, Kang-Yu Peng, Stephen Bourke και Ben Crossett, όλοι από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ.

Μια εποχή με λίγα τεκμήρια

Γύρω στο 1200 π.Χ. η ανατολική Μεσόγειος γνώρισε εκτεταμένη κατάρρευση. Οι μεγάλες αυτοκρατορίες της Εποχής του Χαλκού διαλύθηκαν, πολλές πόλεις καταστράφηκαν ή ερημώθηκαν, η γραφή χάθηκε σε μεγάλο μέρος της περιοχής και το εμπόριο μεγάλων αποστάσεων περιορίστηκε σχεδόν πλήρως. Λόγω των ελάχιστων κειμένων και της σχεδόν ανύπαρκτης εισαγόμενης κεραμικής, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε πώς ζούσαν και τι πίστευαν οι άνθρωποι τότε.

Η Πέλλα βρίσκεται στην κοιλάδα του Ιορδάνη, στη σημερινή θέση Ταμπακάτ Φαχλ, και δεν πρέπει να συγχέεται με τη Μακεδονική Πέλλα. Ήταν σημαντικό εμπορικό κέντρο που συνέδεε το θαλάσσιο εμπόριο της Αιγύπτου με τα υψίπεδα της Ιορδανίας, την Ανατολία και τη Μεσοποταμία. Σύμφωνα με τη μελέτη, η πόλη καταστράφηκε γύρω στο 1150 π.Χ. και επανακατοικήθηκε σταδιακά από το 1100 π.Χ., ακολουθώντας δεκαετίες αγροτικής απομόνωσης.

Ο Τάφος 89

Το 1987 ομάδα του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ ανέσκαψε στην Πέλλα έναν ανέπαφο ομαδικό τάφο, γνωστό ως Τάφο 89, που χρονολογείται μεταξύ 1000 και 900 π.Χ. Περιείχε τα λείψανα τουλάχιστον 82 ανθρώπων και πάνω από 200 κτερίσματα. Τα περισσότερα οστά ήταν ανακατεμένα, όμως τέσσερις σκελετοί βρίσκονταν ακόμη στην αρχική τους θέση.

Ανάμεσα στα 90 κεραμικά κομμάτια, τα 21 ήταν δισκοπότηρα, δηλαδή μπολ πάνω σε κοντό πόδι. Ήταν τα μόνα διακοσμημένα αγγεία, με λωρίδες κόκκινου επιχρίσματος, και όλα έφεραν σημάδια καύσης στο χείλος ή στο εσωτερικό. Τέτοια αγγεία χρησιμοποιούνταν για την καύση ελαίων αναμεμειγμένων με αρωματικές ουσίες σε τελετουργίες. Εμφανίζονται συχνά σε σπίτια και ιερά της νότιας Ανατολικής Μεσογείου, αλλά σπάνια σε τάφους. Η μελέτη σημειώνει ότι νεκροταφεία με πολλούς ενταφιασμούς σπάνια περιέχουν πάνω από τρία.

Η έρευνα επικεντρώθηκε στους τρεις καλύτερα διατηρημένους σκελετούς, που φαίνεται να ανήκουν σε μερικούς από τους τελευταίους ανθρώπους που τοποθετήθηκαν στον τάφο:

• Το Άτομο 16, νεαρή γυναίκα, είχε μια ελεφαντόδοντινη πλακέτα σε σχήμα μοσχαριού, σκαλισμένη στο στυλ συρο-φοινικικών εργαστηρίων, και μαύρες γυάλινες χάντρες.
• Το Άτομο 8, νεαρός άνδρας, είχε εγχειρίδιο με σιδερένια λεπίδα και χάλκινη λαβή, τύπο που συνδέεται με τον κόσμο του Αιγαίου, καθώς και μια χάλκινη ζώνη σκόπιμα συστραμμένη.
• Το Άτομο 13, επίσης νεαρός άνδρας, είχε πόρπη από κράμα μετάλλων, που συνδέεται και αυτή με τον πολιτισμό του Αιγαίου.

Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι η ζώνη μοιάζει με αντίστοιχες της Φρυγίας, στη σημερινή κεντρική Τουρκία, και ότι είναι η μοναδική ζώνη φρυγικού στυλ που έχει βρεθεί στο Λεβάντε για αυτή την περίοδο. Παρότι ο τάφος δεν περιείχε εισαγόμενο πήλινο αγγείο, τα αντικείμενα παραπέμπουν στη Φοινίκη, το Αιγαίο και την Ανατολία.

Η νέα μέθοδος ανάλυσης

Μέχρι σήμερα οι μελέτες καταλοίπων σε τέτοια κύπελλα βασίζονταν στην αέρια χρωματογραφία, που αναζητά κυρίως λιπαρά οξέα. Η ομάδα της Sheaves εφάρμοσε υγρή χρωματογραφία σε συνδυασμό με φασματομετρία μάζας (LC-MS). Η μέθοδος διαχωρίζει και ζυγίζει τα μόρια ενός δείγματος και επιτρέπει την ανίχνευση ευρύτερου φάσματος λιπών και φυτικών ενώσεων, ακόμη και ορισμένων που διασπώνται με τη θέρμανση.

Τα επτά κύπελλα φυλάσσονται στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ. Μετά την ανασκαφή πλύθηκαν με νερό βρύσης και αποθηκεύτηκαν σε πλαστικές σακούλες έως το 2023. Επειδή ήταν σχεδόν ολόκληρα και ορισμένα διατηρούσαν κόκκινο χρώμα στο εσωτερικό τους, οι ερευνητές τρύπησαν το κοίλο πόδι τους για να πάρουν δείγματα.