Πέθανε ο Ιρανός φωτογράφος Μοχσέν Ραστανί, δημιουργός του «Iranian Family»

Ο Ιρανός φωτογράφος Μοχσέν Ραστανί πέθανε την Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026, σε ηλικία 67 ετών. Άφησε πίσω του ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αρχεία της σύγχρονης ιρανικής φωτογραφίας, με κέντρο τον απλό κόσμο της χώρας του και τη σειρά πορτρέτων «Iranian Family».

Γεννήθηκε το 1958 στο Χοραμσάχρ, πόλη-λιμάνι στο νοτιοδυτικό Ιράν. Γνώρισε τη φωτογραφία στον πόλεμο Ιράν–Ιράκ, όταν η γενέτειρά του βρέθηκε στο επίκεντρο των μαχών. Αργότερα εργάστηκε στον Λίβανο και στη Βοσνία, όπου κατέγραψε κοινωνίες σημαδεμένες από τη βία.

Από μια μεταχειρισμένη μηχανή στο πρόσωπο των ανθρώπων

Η αρχή ήταν άσχετη με την τέχνη. Ένας φίλος του, ο Σαλέχ, του έδωσε μια μεταχειρισμένη φωτογραφική μηχανή και του ζήτησε να απαθανατίσει όσους πολεμούσαν, ώστε οι οικογένειές τους να έχουν κάτι να τους θυμούνται. Ο Ραστανί δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα από φωτογραφία και έμαθε να χειρίζεται τη μηχανή φωτογραφίζοντας τους υπερασπιστές της πόλης.

Σε μια κηδεία, λίγο καιρό αργότερα, έδειξε τις φωτογραφίες στους συγγενείς κάποιων νεκρών. Εκείνοι έσκυψαν και φίλησαν τα πρόσωπα πάνω στο χαρτί. Σε συνέντευξή του το 2015 θυμόταν ότι οι άνθρωποι φιλούσαν τη φωτογραφία σαν να μπορούσαν έτσι να κρατήσουν ζωντανό τον νεκρό. Όπως έλεγε ο ίδιος, από τότε συγκέντρωσε όλο και περισσότερο την προσοχή του στο ανθρώπινο πρόσωπο.

Σπούδασε φωτογραφία στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης και αποφοίτησε το 1987. Δούλεψε ως φωτορεπόρτερ σε περιοχές που δοκιμάζονταν από συγκρούσεις. Για να χρηματοδοτήσει ένα από τα ταξίδια του στη Βοσνία, πούλησε δύο χαλιά του σπιτιού του. Έφτασε στο Σαράγεβο μέσω Ζάγκρεμπ με ελάχιστα χρήματα και πέρασε μια νύχτα στο κρύο, κοιμισμένος σε χαντάκι. Αργότερα βρήκε δουλειά και ένα δωμάτιο, όπου έμεινε για μεγάλο διάστημα. Δεν ταξίδευε με την κάλυψη μεγάλου πρακτορείου και η ανεξαρτησία του είχε οικονομικό και προσωπικό κόστος.

Το λευκό πανί και το «Iranian Family»

Στο Σαράγεβο βρήκε και το στοιχείο που σφράγισε το έργο του: ένα λευκό φόντο. Ζήτησε από έναν ντόπιο τεχνίτη να του φτιάξει ένα πανί με βάση, ώστε να φωτογραφίζει τους ανθρώπους απομονωμένους από ό,τι συνέβαινε γύρω τους. Ήθελε οι εικόνες να μιλούν στον θεατή ακόμη κι αν εκείνος δεν γνώριζε τον τόπο ή τις συνθήκες της λήψης.

Με το πανί αυτό γύρισε το Ιράν επί δεκαετίες. Επισκεπτόταν μικρά χωριά, επαρχιακές πόλεις και πολυσύχναστες γειτονιές και έστηνε πρόχειρο στούντιο, κάποτε και στον δρόμο. Όταν συναντούσε κάποιον που ήθελε να φωτογραφίσει, απέφευγε να γίνει φορτικός και του πρότεινε να τον αναζητήσει όταν θα ένιωθε έτοιμος.

Δεν επέβαλλε στάση ή έκφραση. Μπορούσε να συζητά ώρες με μια οικογένεια πριν πατήσει το κουμπί. Οι φωτογραφιζόμενοι διάλεγαν πού θα σταθούν, τι θα φορέσουν και ποια αντικείμενα θα κρατήσουν. Έτσι οι ηλικίες, οι κοινωνικές τάξεις και οι τόποι καταγωγής διέφεραν, αλλά κανείς δεν παρουσιαζόταν ως γραφικό στοιχείο της ιρανικής ζωής.

Ο Ραστανί πίστευε ότι οι άνθρωποι σε κάθε χώρα αναγνωρίζουν κάτι οικείο στις οικογενειακές φωτογραφίες: ένας πατέρας κοιτάζει έναν άλλο πατέρα και ένα παιδί παρατηρεί ομοιότητες και διαφορές με μια ξένη οικογένεια. Το λευκό φόντο αφαιρεί το σπίτι, τη γειτονιά και τα σημάδια κοινωνικής θέσης, και το βλέμμα στρέφεται στα πρόσωπα και στις μικρές αποστάσεις ανάμεσα στα μέλη κάθε οικογένειας.