Πιθανός νέος πλανήτης-νάνος εντοπίστηκε πέρα από τον Ποσειδώνα από το Παρατηρητήριο Vera Rubin
Το αντικείμενο 2026 ED138, με εκτιμώμενη διάμετρο 600 έως 1.500 χλμ., θα μπορούσε να γίνει ο έκτος επιβεβαιωμένος πλανήτης-νάνος του ηλιακού συστήματος.
Ένα παγωμένο ουράνιο σώμα που πιθανότατα είναι πλανήτης-νάνος εντόπισαν αστρονόμοι πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα, αναλύοντας δεδομένα του Παρατηρητηρίου Vera Rubin στη Χιλή. Το αντικείμενο, που προς το παρόν φέρει τον προσωρινό χαρακτηρισμό 2026 ED138, έχει εκτιμώμενη διάμετρο μεταξύ 600 και 1.500 χιλιομέτρων.
Το μέγεθος αυτό δείχνει ότι το σώμα είναι πιθανώς αρκετά μεγάλο ώστε η βαρύτητά του να το έχει διαμορφώσει σε σφαιρικό σχήμα. Πρόκειται για βασικό χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει τους πλανήτες-νάνους από τους απλούς αστεροειδείς και τους μικρότερους διαστημικούς βράχους.
Η ανακάλυψη
Το εύρημα οφείλεται στον Μάθιου Χόλμαν, ερευνητή στο Κέντρο Αστροφυσικής Χάρβαρντ – Σμιθσόνιαν (CfA). Στις 13 Οκτωβρίου εξέταζε παλαιότερα δεδομένα του Rubin με έναν εξειδικευμένο κώδικα αναζήτησης, τον οποίο είχε αναπτύξει μαζί με τον συνάδελφό του Κέβιν Νέιπιερ.
Η αναζήτηση ανέδειξε ένα σώμα που, παρά τη μεγάλη απόστασή του από τον Ήλιο, φαινόταν σχετικά φωτεινό. Αυτό υποδήλωνε ότι είναι μεγαλύτερο από τον μέσο όρο των μεταποσειδώνιων αντικειμένων.
«Η πρώτη μου αντίδραση ήταν έκπληξη και δυσπιστία», δήλωσε ο Χόλμαν. Όπως ανέφερε, τέτοια αντικείμενα είναι πολύ σπάνια και γι’ αυτό έλεγξε αμέσως μήπως είχε γίνει κάποιο λάθος από τον ίδιο ή από τον κώδικα. Οι έλεγχοι στον κατάλογο του Rubin επιβεβαίωσαν το εύρημα.
Ο Χόλμαν και ο συνεργάτης του Μάριο Γιούριτς διαπίστωσαν ότι το τηλεσκόπιο είχε καταγράψει το 2026 ED138 σε 30 ξεχωριστές λήψεις, κατά τη διάρκεια 20 νυχτών, από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο του τρέχοντος έτους. Περαιτέρω έρευνα έδειξε ότι το αντικείμενο είχε εντοπιστεί ήδη το 2016 από άλλο παρατηρητήριο στη Χιλή.
Τροχιά και επόμενα βήματα
Σύμφωνα με τα δεδομένα, η τροχιά του σώματος έχει κλίση περίπου 25 μοιρών σε σχέση με το επίπεδο του ηλιακού συστήματος. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτό οφείλεται σε παλαιότερη βαρυτική αλληλεπίδραση με τον Ποσειδώνα, που το έβγαλε εκτός ισορροπίας. Επί του παρόντος το αντικείμενο απέχει περίπου 46 αστρονομικές μονάδες από τον Ήλιο, δηλαδή πιο μακριά από τη μέση απόσταση του Πλούτωνα, που αγγίζει τις 40.
Η επιβεβαίωση της ιδιότητάς του ως πλανήτη-νάνου απαιτεί ακριβή προσδιορισμό του μεγέθους, κάτι που θα χρειαστεί παρατηρήσεις στο υπέρυθρο φως. Σε αυτές εξειδικεύεται το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb της NASA.
Μέχρι σήμερα οι αστρονόμοι έχουν επιβεβαιώσει πέντε πλανήτες-νάνους στο ηλιακό σύστημα: τον Πλούτωνα, τη Δήμητρα, την Έριδα, τη Χαουμέια και τον Μακεμάκε. «Αν επιβεβαιωθεί ως πλανήτης-νάνος, το ED138 θα ενταχθεί σε μια πολύ μικρή οικογένεια κόσμων», σημείωσε ο Χόλμαν.
Το Παρατηρητήριο Vera Rubin
Το παρατηρητήριο βρίσκεται στην κορυφή του βουνού Cerro Pachón, σε υψόμετρο 2.682 μέτρων στη βόρεια Χιλή, και διαθέτει πρωτεύον κάτοπτρο διαμέτρου 8,4 μέτρων. Είδε το «πρώτο φως» τον Απρίλιο του 2025 και ξεκίνησε το κύριο δεκαετές πρόγραμμά του τον περασμένο Ιούνιο.
Κάθε λίγες μέρες φωτογραφίζει ολόκληρο τον νότιο ουρανό με κάμερα 3,2 gigapixel, τη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα που έχει κατασκευαστεί για την αστρονομία. Καθώς θα σαρώνει τον ουρανό για τα επόμενα δέκα χρόνια, αναμένονται κατά τον Χόλμαν και περισσότερες ανακαλύψεις αυτού του είδους.
