Πλατεία Κλαυθμώνος: η ιστορία πίσω από το όνομα και τις μετονομασίες της

Μια φωτογραφία του 1961, με ένα ταξί σε κεντρική πλατεία της Αθήνας, επαναφέρει στο προσκήνιο την ιστορία της πλατείας Κλαυθμώνος. Το καρέ αποδίδεται στον φωτογράφο Edward Ruscha και δείχνει πόσο διαφορετική ήταν η εικόνα της πρωτεύουσας πριν από έξι δεκαετίες. Η πλατεία, γύρω από την οποία αναπτύχθηκε η ομώνυμη συνοικία, έχει αλλάξει επανειλημμένα όνομα από την εποχή του Όθωνα.

Από πού πήρε το όνομα «Κλαυθμώνος»

Η λέξη «Κλαυθμών» παραπέμπει στο κλάμα. Η ονομασία καθιερώθηκε έπειτα από χρονογράφημα στο περιοδικό «Εστία». Μπροστά από το υπουργείο Οικονομικών, κτίριο που έχει πλέον κατεδαφιστεί, συγκεντρώνονταν μετά από κάθε εκλογική αναμέτρηση οι απολυμένοι δημόσιοι υπάλληλοι για να διαμαρτυρηθούν.

Εκείνη την περίοδο δεν υπήρχε μονιμότητα στο Δημόσιο. Κάθε νέα κυβέρνηση απέλυε όσους είχε προσλάβει η προηγούμενη και προσλάμβανε δικούς της ψηφοφόρους. Τον όρο εισήγαγε ο αρθρογράφος της «Εστίας» και συγγραφέας Δημήτριος Καμπούρογλου.

Τα διαδοχικά ονόματα της πλατείας

Η πρώτη πρόταση για την ονομασία ήταν διαφορετική. Ο αρχιτέκτονας Λέο φον Κλέντσε, ο οποίος υπέβαλε σχέδια για την πόλη έπειτα από πρόσκληση του βασιλιά Όθωνα, είχε προτείνει το όνομα «Πλατεία Αισχύλου». Επί Όθωνα η πλατεία αναφερόταν και ως πλατεία των κήπων του Παλαιού Παλατιού.

Αργότερα ονομάστηκε πλατεία Νομισματοκοπείου, επειδή εκεί βρισκόταν το κτίριο του Νομισματοκοπείου. Το ίδιο κτίριο στέγασε στη συνέχεια το υπουργείο Οικονομικών, έως την κατεδάφισή του το 1940. Στις ονομασίες της περιλαμβάνεται και η «πλατεία κήπου υπουργείου Οικονομικών».

Από το 1838 και για μεγάλο διάστημα έφερε το όνομα πλατεία 25ης Μαρτίου. Στον κήπο της πραγματοποιήθηκε ο πρώτος εορτασμός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, ο οποίος θεσμοθετήθηκε εκείνη τη χρονιά να γίνεται στις 25 Μαρτίου. Ακολούθησε η ονομασία πλατεία Δημοκρατίας.

Μετά το 1878 επικράτησε το όνομα Κλαυθμώνος, που διατηρείται μέχρι σήμερα. Στα τέλη Ιουνίου του 1989, με αφορμή τα αποκαλυπτήρια του ομώνυμου γλυπτού, η πλατεία μετονομάστηκε σε πλατεία Εθνικής Συμφιλιώσεως. Η ονομασία αυτή δεν χρησιμοποιείται στην πράξη.

Η πορεία της πλατείας δείχνει πώς οι αλλαγές ονομάτων και κτιρίων σε ένα σημείο της πόλης αποτυπώνουν διαφορετικές εποχές της πολιτικής και διοικητικής ιστορίας της χώρας.