Πώς το έντερο «διδάσκει» στον εγκέφαλο ποιες γεύσεις να αγαπά: νέα μελέτη του UCSF

Οι διατροφικές μας προτιμήσεις δεν διαμορφώνονται μόνο από τη γεύση, αλλά και από όσα συμβαίνουν στον οργανισμό μετά το φαγητό. Σε νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF) εντόπισαν ένα νευρωνικό κύκλωμα το οποίο βοηθά τον εγκέφαλο να μαθαίνει ποιες τροφές να προτιμά.

Το κύκλωμα λειτουργεί μέσω της ντοπαμίνης, μιας ουσίας που συνδέεται με την ανταμοιβή και τη μάθηση. Όταν τα θρεπτικά συστατικά φτάνουν στο έντερο, ενεργοποιούν έναν μηχανισμό που στέλνει μηνύματα σε δομές του εγκεφάλου και τον βοηθά να συνδέσει μια γεύση με την ενέργεια που προσφέρει η τροφή.

Ένα δεύτερο, πιο αργό σύστημα ντοπαμίνης

Όταν τρώμε κάτι νόστιμο, ο εγκέφαλος αντιδρά σχεδόν αμέσως, απελευθερώνοντας ντοπαμίνη. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι υπάρχει και ένα δεύτερο, πιο αργό σύστημα, που ενεργοποιείται όταν συστατικά όπως η ζάχαρη και τα λιπαρά φτάνουν στο πεπτικό σύστημα. Τα σήματα αυτά προκαλούν απελευθέρωση ντοπαμίνης που μπορεί να διαρκέσει αρκετά λεπτά.

Με τον τρόπο αυτό ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει μια γεύση με την ενέργεια που λαμβάνει ο οργανισμός, ακόμη και όταν η ίδια η γεύση δεν αλλάζει. «Δείξαμε ότι αυτό το αργό σύστημα ντοπαμίνης είναι εκείνο που μας οδηγεί να μαθαίνουμε να αγαπάμε ορισμένες τροφές με την πάροδο του χρόνου και μπορούμε να δούμε πού και πώς συμβαίνει αυτό», εξήγησε ο Zachary Knight, καθηγητής Φυσιολογίας στο UCSF και επικεφαλής της μελέτης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο καφές: αν και αρχικά φαίνεται πικρός, με τον καιρό μπορεί να συνδεθεί με την ευχάριστη αίσθηση εγρήγορσης που προκαλεί η καφεΐνη.

Τα πειράματα σε ποντίκια

Οι ερευνητές χορήγησαν απευθείας στο στομάχι ποντικών νερό με ζάχαρη ή ένα θρεπτικό υγρό που έμοιαζε με μιλκσέικ, ώστε να παρακολουθήσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο χωρίς να παρεμβάλλεται η γεύση. Διαπίστωσαν ότι ενεργοποιούνταν έντονα η βασικοπλάγια αμυγδαλή, περιοχή που συμμετέχει στη σύνδεση εμπειριών με την ανταμοιβή.

Ακολούθησαν δύο πειράματα:

• Όταν το κύκλωμα μπλοκαρίστηκε, τα ποντίκια συνέχισαν να τρώνε κανονικά, αλλά δεν μπορούσαν πλέον να μάθουν ότι μια άγνωστη γεύση συνδεόταν με την πρόσληψη θερμίδων.
• Όταν το κύκλωμα ενεργοποιήθηκε τεχνητά μετά την κατανάλωση μιας γεύσης χωρίς θερμίδες, τα ζώα άρχισαν να την προτιμούν, παρότι δεν τους πρόσφερε ενέργεια.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ο μηχανισμός δεν ελέγχει απλώς την κατανάλωση τροφής, αλλά βοηθά τον εγκέφαλο να μάθει ποιες γεύσεις θα αναζητήσει ξανά.

Τι έδειξαν τα δεδομένα από ανθρώπους

Για να διερευνήσουν αν αντίστοιχος μηχανισμός υπάρχει και στον άνθρωπο, οι επιστήμονες αξιοποίησαν δεδομένα από δύο προηγούμενες μελέτες με συνολικά 51 συμμετέχοντες. Οι απεικονιστικές εξετάσεις έδειξαν ότι μετά την πρόσληψη θρεπτικών ουσιών ενεργοποιούνταν κυρίως η αριστερή πλευρά της βασικοπλάγιας αμυγδαλής. Το εύρημα εξέπληξε τους ερευνητές, που δεν περίμεναν τόσο έντονη διαφορά ανάμεσα στις δύο πλευρές του εγκεφάλου.

Τα αποτελέσματα ενισχύουν την πιθανότητα ύπαρξης παρόμοιου μηχανισμού στον άνθρωπο, όμως απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί πώς επηρεάζει τις καθημερινές διατροφικές επιλογές.

Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι φάρμακα όπως οι αγωνιστές GLP-1, που χρησιμοποιούνται για τον διαβήτη και την παχυσαρκία, επηρεάζουν και αυτό το σύστημα ανταμοιβής. Η υπόθεση δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί. Προς το παρόν, η μελέτη δεν προσφέρει τρόπο αλλαγής των γεύσεων που μας αρέσουν, εξηγεί όμως γιατί οι προτιμήσεις μας δεν είναι σταθερές: ο εγκέφαλος μαθαίνει από την εμπειρία του φαγητού και μπορεί σταδιακά να μας κάνει να αγαπήσουμε κάτι που αρχικά δεν μας άρεσε.