Ρότερνταμ: Τα απορριμματοφόρα με ποιήματα έγιναν άυλη πολιτιστική κληρονομιά

Τα απορριμματοφόρα του Ρότερνταμ, που εδώ και 38 χρόνια κυκλοφορούν με ποιήματα γραμμένα στις πλευρές τους, αναγνωρίστηκαν επίσημα ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Από την Τρίτη 13 Οκτωβρίου, η ασυνήθιστη αυτή παράδοση ανήκει στο ολλανδικό Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Στις πλευρές των οχημάτων καθαριότητας υπάρχουν στίχοι από έργα Ολλανδών και ξένων ποιητών. Τα οχήματα περνούν καθημερινά από τις γειτονιές της πόλης, ανάμεσα σε κάδους, ποδήλατα και πεζούς.

Πώς ξεκίνησε η πρωτοβουλία

Η ιδέα προέκυψε από μια απλή παρατήρηση: κάθε χρόνο ποιητές από διάφορες χώρες έρχονταν στο Poetry International Festival και, μόλις αναχωρούσαν, η παρουσία τους χανόταν από την πόλη. Ο Hans Abelman πρότεινε οι στίχοι να παραμείνουν σε ένα σημείο όπου θα μπορούσαν να τους συναντήσουν όλοι, δηλαδή στις μεγάλες πλευρές των δημοτικών οχημάτων.

Στις 27 Ιανουαρίου 1988 παρουσιάστηκαν δώδεκα καινούργια απορριμματοφόρα με ποιήματα. Στα αποκαλυπτήρια υπήρξαν ελικόπτερο και πυροτεχνήματα. Το πρόγραμμα πήρε το όνομα «Het gedicht is een bericht», δηλαδή «Το ποίημα είναι ένα μήνυμα», από στίχο του ποιητή Jules Deelder, ο οποίος είναι ο μόνος που επιστρέφει κάθε χρόνο σε κάποιο όχημα.

Όταν η δημοτική υπηρεσία πρόκειται να παραλάβει νέα απορριμματοφόρα ή οχήματα οδοκαθαρισμού, ενημερώνει το Poetry International, το οποίο επιλέγει τα επόμενα ποιήματα. Έτσι η συλλογή ανανεώνεται χωρίς να απαιτείται αίθουσα έκθεσης ή εισιτήριο.

Οι εργαζόμενοι και η αναγνώριση

Ο Paul Keijzer εργάζεται στην υπηρεσία καθαριότητας από το 1988, τη χρονιά που ξεκίνησε η πρωτοβουλία, και έχει οδηγήσει τέσσερα διαφορετικά οχήματα με στίχους. Όπως περιγράφει, κάποιοι σταματούν για να διαβάσουν, ενώ άλλοι του λένε ότι δεν καταλαβαίνουν τις λέξεις. Ο ίδιος άρχισε κάποια στιγμή να γράφει δικές του ποιητικές φράσεις. «Ζούμε σε έναν κόσμο γεμάτο βιασύνη και λίγη ποίηση σου χαρίζει μια στιγμή ηρεμίας», λέει. Στο σημερινό του απορριμματοφόρο υπάρχει στίχος της Neeltje Maria Min: «Όσο πιο πίσω κοιτάζω, τόσο πιο σφιχτός γίνεται ο κόμπος του χρόνου».

Η επίσημη αναγνώριση αφορά τη ζωντανή παράδοση και τους ανθρώπους που τη συνεχίζουν, και όχι την ένταξη των οχημάτων σε μουσειακή συλλογή. Η αρμόδια αντιδήμαρχος Joan Nunnely σημείωσε ότι ένας στίχος μπορεί να μείνει στη σκέψη κάποιου για την υπόλοιπη ημέρα. Στην εκδήλωση της Τρίτης παρουσιάστηκε και νέο ποίημα της Bianca Boer πάνω σε απορριμματοφόρο, ενώ στις φωτογραφίες της ημέρας εμφανίζονται δίπλα στους εκπροσώπους του πολιτισμού και οι εργαζόμενοι της καθαριότητας, που κράτησαν το πρόγραμμα ζωντανό μεταφέροντας τους στίχους από γειτονιά σε γειτονιά.

Η παράδοση συνεχίζει να εξελίσσεται. Τον Ιούνιο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά όχημα με ποίημα στην ολλανδική νοηματική γλώσσα, έργο των κωφών καλλιτεχνών Sam Onclin και Boaz Blume. Στη μία πλευρά βρίσκεται το γραπτό κείμενο και στην άλλη η απόδοσή του στη νοηματική. Αντίστοιχη ιδέα εφαρμόζεται από το 2016 και στη Φρανκφούρτη, με την ονομασία «Müll & Poesie».