Σπήλαιο Σάνινταρ: Τραύμα από δόρυ σε Νεάντερταλ ίσως η παλαιότερη τέτοια απόδειξη

Μια λεία, στρογγυλή οπή στην ωμοπλάτη ενός Νεάντερταλ, που έζησε πριν από περισσότερα από 70.000 χρόνια, ενδέχεται να αποτελεί την παλαιότερη γνωστή απόδειξη ότι πρόγονος του ανθρώπου σκοτώθηκε από ξύλινο δόρυ. Το εύρημα προέρχεται από το σπήλαιο Σάνινταρ, στο ιρακινό Κουρδιστάν, και τα στοιχεία δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.

Οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν τα σκελετικά κατάλοιπα του ενήλικα, μαζί με λείψανα άλλων Νεάντερταλ, κάτω από σχεδόν οκτώ μέτρα βράχου και ιζημάτων.

Ταφές σε μια μικρή κοιλότητα

Τουλάχιστον πέντε Νεάντερταλ είχαν ταφεί στο ίδιο σημείο σε διάστημα αρκετών ετών. Η κοιλότητα, όχι μεγαλύτερη από ένα ψυγείο, βρισκόταν πίσω από έναν τεράστιο ογκόλιθο κοντά στην είσοδο του σπηλαίου. Ορισμένες σοροί φαίνεται ότι τοποθετήθηκαν πάνω σε άλλες που βρίσκονταν ακόμη σε διαδικασία αποσύνθεσης.

«Επιστρέφουν στο ίδιο σημείο για να τοποθετήσουν σορούς για πολλά χρόνια ή αρκετές δεκαετίες, και αυτό είναι πραγματικά αρκετά ασυνήθιστο στα αρχαιολογικά ευρήματα των Νεάντερταλ», δήλωσε η Δρ Έμμα Πόμεροϊ, βιολογική ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Όπως πρόσθεσε, αυτό υποδηλώνει ότι υπήρχε κάποια σημαντική συμπεριφορά γύρω από την ταφή των νεκρών στον χώρο.

Το τραύμα στην ωμοπλάτη

Από τον τραυματισμένο Νεάντερταλ, έναν ενήλικα περίπου 45 ετών, βρέθηκαν μόνο μερικά υπολείμματα: η αριστερή ωμοπλάτη με το τραύμα, επτά δόντια, αρκετά πλευρά και θραύσματα, καθώς και ένα σχεδόν πλήρες δεξί χέρι που ακουμπούσε στον ογκόλιθο.

Η εξέταση της ωμοπλάτης έδειξε τρία κατάγματα που ξεκινούν από οπή πλάτους 1,5 εκατοστού, καθώς και θραύσματα οστού που γέμιζαν το τραύμα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα θραύσματα πιθανότατα εκτοξεύθηκαν από το λεπτό οστό τη στιγμή που το δόρυ το χτύπησε.

Το κυκλικό σχήμα της οπής και το μοτίβο της βλάβης παραπέμπουν έντονα σε τραύμα από ξύλινο δόρυ που χτύπησε το σώμα από μπροστά. Δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί αν επρόκειτο για ατύχημα σε κυνήγι ή για σκόπιμη επίθεση.

Η Πόμεροϊ ανέφερε ότι η θέση του τραύματος και η δύναμη που χρειάστηκε για να διαπεράσει το δόρυ το στήθος, τρυπώντας τον πνεύμονα και πιθανώς τραυματίζοντας αρτηρίες πριν βγει από την ωμοπλάτη, υποδηλώνουν «θανατηφόρο πλήγμα» με στόχο την καρδιά. «Δεν νομίζω ότι είναι κάτι που κάνεις κατά λάθος», είπε.

Ένας άνθρωπος σε κακή κατάσταση

Το τραύμα ήταν σχεδόν σίγουρα θανατηφόρο, όμως ο άνθρωπος βρισκόταν ήδη σε δύσκολη κατάσταση. Ένας κάτω κοπτήρας είχε σπάσει κάθετα και τα γειτονικά δόντια είχαν στραβώσει προς τα μέσα. «Θα χρειαζόταν ένα αρκετά ισχυρό χτύπημα στο πρόσωπο για να σπάσει ένα δόντι έτσι και να στραβώσουν τα άλλα», είπε η Πόμεροϊ, προσθέτοντας ότι πιθανότατα θα χρειάζονταν βοήθεια λόγω του έντονου πόνου. Το σπασμένο δόντι ήταν καλυμμένο με πλάκα, η συσσώρευση της οποίας θα είχε διαρκέσει τουλάχιστον ένα χρόνο.

Ο Κρις Χαντ, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο John Moores του Λίβερπουλ και συν-συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε ότι οι Νεάντερταλ του Σάνινταρ κυνηγούσαν κυρίως αγριοκάτσικα και θα μπορούσαν να χρησιμοποιούσαν ξύλινα δόρατα σε σχήμα σύγχρονων ακοντίων.

Επειδή το φυτικό υλικό αποσυντίθεται εύκολα, λίγα ξύλινα αντικείμενα έχουν διασωθεί από την προϊστορία. Στη Γερμανία έχουν βρεθεί δόρατα ηλικίας περίπου 200.000 ετών, ενώ η αιχμή ενός δόρατος από το Clacton-on-Sea, που ανακαλύφθηκε το 1911, είναι το παλαιότερο γνωστό, με ηλικία άνω των 400.000 ετών. Την περασμένη εβδομάδα, επιστήμονες στην Ισπανία περιέγραψαν εκατοντάδες ξύλινα αποτυπώματα και αντικείμενα που δείχνουν ότι οι Νεάντερταλ ασχολούνταν με την ξυλουργική.

Ο Χαντ σημείωσε ότι ίσως δεν μάθουμε ποτέ πώς πέθανε ο Νεάντερταλ του Σάνινταρ. «Είναι πιθανό να ήταν ατύχημα κατά τη διάρκεια κυνηγιού», είπε. «Δεν μπορούμε, ωστόσο, να αποκλείσουμε ότι αποτέλεσε μέρος διαπροσωπικής βίας».