Takis στην Αθήνα, 1974: η έκθεση με τα 105 μαγνητικά γλυπτά που άνοιξε νέο κεφάλαιο στην τέχνη

Στις 17 Οκτωβρίου 1974 η γκαλερί Ζουμπουλάκη, στην πλατεία Κολωνακίου, παρουσίασε για πρώτη φορά στο αθηναϊκό κοινό 105 μαγνητικά γλυπτά του Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης, 1925-2019). Η έκθεση ήταν η πρώτη μεγάλη του καλλιτέχνη στην Αθήνα και συνέπεσε με τα εγκαίνια του νέου χώρου της γκαλερί, που είχε αποκτηθεί ειδικά γι' αυτόν τον σκοπό. Την ιστορία της βραδιάς αφηγείται σήμερα η γκαλερίστα Πέγκυ Ζουμπουλάκη.

Σύμφωνα με την ίδια, ο κόσμος συνωστιζόταν στην είσοδο και οι αίθουσες γέμισαν ασφυκτικά. Τα έργα κινούνταν και παρήγαν ήχους. Η διοργάνωση έγινε σε συνεργασία με τον Αλέξανδρο Ιόλα, με τον οποίο το ζεύγος Τάσου και Πέγκυς Ζουμπουλάκη συνεργαζόταν τότε.

Ο όρος του καλλιτέχνη και η αγορά του χώρου

Το ζεύγος γνώρισε τον Takis όταν εκείνος ήταν ήδη καταξιωμένος διεθνώς. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 επισκέφθηκε στο Παρίσι τη μεγάλη αναδρομική του έκθεση στο Μπομπούρ, μαζί με τον γιο της, Θοδωρή. Η Πέγκυ Ζουμπουλάκη θυμάται ότι όλοι έμειναν «με το στόμα ανοιχτό» μπροστά στα «Μαγνητικά» και στα «Σινιάλα». Τότε του πρότειναν να οργανώσουν έκθεσή του στην Ελλάδα.

Τα έργα του βρίσκονταν ήδη στις συλλογές των Μουσείων Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και του Χιούστον, της Tate και του Guggenheim. Ο Takis δέχτηκε την ιδέα, έθεσε όμως έναν σαφή όρο: ο χώρος έπρεπε να ξεπερνά τα 350 τετραγωνικά μέτρα, να έχει μεγάλο ύψος και να βρίσκεται σε κεντρικό σημείο της Αθήνας. Όπως αναφέρει η Πέγκυ Ζουμπουλάκη, βρέθηκε ο μεγάλος χώρος στην πλατεία Κολωνακίου, όπου στεγάζεται και σήμερα η γκαλερί, και αγοράστηκε αμέσως.

Τι είδαν οι επισκέπτες

Στην έκθεση παρουσιάστηκαν 105 μεγάλα μαγνητικά γλυπτά, ύψους περίπου τριών μέτρων το καθένα, μαζί με άλλα έργα του καλλιτέχνη. Ξεχώριζαν τα δάση από σηματοδότες, οι παράλληλες γραμμές, τα «Μουσικά», τα μαγνητικά κοσμήματα από χρυσό και τα τεράστια βότσαλα από λευκό μάρμαρο ή μέταλλο.

Κατά την Πέγκυ Ζουμπουλάκη, η έκθεση ξεπέρασε κάθε προσδοκία και ο Τύπος της εποχής τη χαρακτήρισε ένα από τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά γεγονότα της χρονιάς. Το αγγλόφωνο περιοδικό «The Athenian» σημείωνε στο τεύχος Νοεμβρίου 1974 ότι επρόκειτο για την πρώτη μεγάλη έκθεση του Takis στην πατρίδα του. Πρόσθετε ότι τα έργα του είναι δύσκολο, ίσως και αδύνατο, να αξιολογηθούν μόνο με λέξεις και απαιτούν την άμεση βιωματική επαφή του θεατή.

Στους επισκέπτες ήταν ο Μίκης Θεοδωράκης. Είχε πει τότε: «Βρέθηκα μπροστά σε μια άλλη μουσική διάσταση και έχω γοητευτεί και εμπνευστεί από τον τρόπο με τον οποίο κατάφερε να μετατρέψει το έργο του σε ένα διαβολικό αναρχομουσικό σύμπαν». Ο Γάλλος τεχνοκριτικός Πιερ Ρεστανί είχε χαρακτηρίσει τον Takis «επικό ποιητή της σύγχρονης τεχνολογίας».

Από τη συνεργασία στη φιλία

Η επαγγελματική σχέση εξελίχθηκε γρήγορα σε προσωπική. Ο Τάσος και η Πέγκυ Ζουμπουλάκη επισκέπτονταν τον καλλιτέχνη στο πρώτο του σπίτι και ατελιέ στο Γεροβουνό, περιοχή που τότε ήταν σχεδόν ερημική. Το σπίτι ήταν σε κακή κατάσταση, είχε όμως ιδιαίτερη γοητεία. Εκεί έζησε ο Takis μεγάλο διάστημα της ζωής του, ενώ σήμερα στην έκταση των δέκα και πλέον στρεμμάτων στεγάζεται το Takis Foundation.