Το αυτόνομο περίπτερο για τις «Μαύρες Νιφάδες» του Κίφερ κοντά στη Στουτγάρδη

Ο πίνακας «Μαύρες Νιφάδες» (Schwarze Flocken) του Άνσελμ Κίφερ παρουσιάστηκε για πρώτη φορά δημόσια στις 13 Οκτωβρίου 2026, σε ένα αυτόνομο περίπτερο στον κήπο γλυπτών του Museum Würth 2, κοντά στη Στουτγάρδη. Το κτίριο σχεδίασε ο Βρετανός αρχιτέκτονας Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ, ειδικά για το έργο.

Ένας πίνακας που δεν χωρούσε πουθενά

Ο Κίφερ ολοκλήρωσε το έργο το 2007 και τον επόμενο χρόνο το αγόρασε ο Γερμανός βιομήχανος και συλλέκτης Ράινχολντ Βιρτ. Ο πίνακας έχει ύψος 11,20 μέτρα, πλάτος 7,10 και αποτελείται από τέσσερα τμήματα, καθένα από τα οποία ζυγίζει περίπου 250 κιλά. Μέχρι σήμερα δεν είχε εκτεθεί ποτέ, καθώς ήταν υπερβολικά μεγάλος ακόμη και για τις αίθουσες των μουσείων της συλλογής. Εξετάστηκε και η εγκατάστασή του σε πολυώροφο κλιμακοστάσιο, χωρίς να προκύψει εφικτή λύση. Τελικά αποφασίστηκε να χτιστεί ένας χώρος αποκλειστικά γι’ αυτόν.

Την κατασκευή πρότεινε ο ίδιος ο Κίφερ, που είναι σήμερα 81 ετών. Συνεργάστηκε στενά με τους αρχιτέκτονες και καθόρισε τις αναλογίες της αίθουσας, τη θέση των ανοιγμάτων και το χρώμα των τοίχων.

Το κτίριο

Πρόκειται για έναν αυστηρό όγκο από τραχύ σκυρόδεμα, τοποθετημένο σε ήπια πλαγιά, λίγο μακριά από τις υπόλοιπες εγκαταστάσεις του μουσείου. Η είσοδος προστατεύεται από πρόπυλο και ο επισκέπτης βρίσκεται αμέσως μπροστά στον πίνακα. Η αίθουσα έχει ύψος περίπου δεκατρία μέτρα, με εμφανή ξύλινα δοκάρια στην οροφή και έξι ανοίγματα που αφήνουν το φυσικό φως να μπαίνει από ψηλά. Η εικόνα του έργου αλλάζει έτσι ανάλογα με την ώρα και την εποχή.

Το κτίριο των 140 τετραγωνικών μέτρων δεν διαθέτει το συμβατικό ενεργό κλιματισμό μιας μουσειακής αίθουσας. Οι συνθήκες διατήρησης του έργου υποστηρίζονται από τους τοίχους, που αποτελούνται από τρεις στρώσεις: σκυρόδεμα, τούβλο και εσωτερικό επίχρισμα πηλού. Ο Τσίπερφιλντ, γνωστός στην Ελλάδα και από το σχέδιό του για την επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, δεν επιχείρησε να ανταγωνιστεί το έργο. Όταν επισκέφθηκε τον ολοκληρωμένο χώρο, φέρεται να είπε: «Oh, like a church».

Το έργο και το ποίημα του Τσέλαν

Ο πίνακας απεικονίζει ένα χιονισμένο χωράφι με μαύρα, ξερά κλαδιά, κάτω από γκρίζο ουρανό, ενώ χειρόγραφες γερμανικές λέξεις διακρίνονται στην επιφάνεια. Ο Κίφερ έχει χρησιμοποιήσει λάδι, γαλάκτωμα, σελάκ, χώμα και πραγματικά κλαδιά, τα οποία σε ορισμένα σημεία προεξέχουν από τον καμβά.

Ο τίτλος προέρχεται από το ομώνυμο ποίημα του Πάουλ Τσέλαν, ενός από τους σημαντικότερους γερμανόφωνους ποιητές του εικοστού αιώνα. Γεννήθηκε το 1920 στο Τσερνόβιτς, που τότε ανήκε στη Ρουμανία και σήμερα βρίσκεται στην Ουκρανία. Ήταν Εβραίος· κατά τη ναζιστική κατοχή οι γονείς του εκτοπίστηκαν σε στρατόπεδα στην Υπερδνειστερία. Ο πατέρας του πέθανε από τύφο και η μητέρα του δολοφονήθηκε, ενώ ο ίδιος επέζησε από στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας. Το ποίημα γράφτηκε πιθανότατα το 1944, όταν επέστρεψε στο Τσερνόβιτς και μάθαινε την τύχη των γονιών του.

Ο Κίφερ δεν εικονογραφεί κατά γράμμα το ποίημα. Αντλεί την ατμόσφαιρα, τις εικόνες και τα υλικά του και δημιουργεί έναν χώρο όπου συνυπάρχουν γραφή και ζωγραφική. Οι λέξεις παραμένουν ορατές, αλλά δεν διαβάζονται πάντα εύκολα.