Το Euclid της ESA αποκαλύπτει 900 εκατ. γαλαξίες στον πρώτο μεγάλο όγκο δεδομένων του

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) δημοσιοποίησε την Πέμπτη την πρώτη μεγάλη συλλογή δεδομένων από το διαστημικό τηλεσκόπιο Euclid, το οποίο έχει ως στόχο να χαρτογραφήσει το Σύμπαν σε μεγάλη κλίμακα. Το υλικό περιλαμβάνει παρατηρήσεις περισσότερων από 900 εκατομμυρίων γαλαξιών και ενδέχεται να βοηθήσει τους επιστήμονες να διερευνήσουν τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια.

Τα δεδομένα αντιστοιχούν σε παρατηρήσεις περίπου 13 μηνών και έχουν συνολικό όγκο 1,7 petabyte, δηλαδή 1,7 εκατομμύρια gigabyte. Καλύπτουν περιοχή του ουρανού περίπου 9.500 φορές μεγαλύτερη από την επιφάνεια της Σελήνης, όπως τη βλέπουμε από τη Γη.

Ο μεγαλύτερος τρισδιάστατος άτλαντας του Σύμπαντος

Στόχος της αποστολής είναι να ολοκληρωθεί έως το 2031 ο μεγαλύτερος τρισδιάστατος άτλαντας του Σύμπαντος που έχει δημιουργηθεί ποτέ, με κάλυψη άνω του ενός τρίτου του ουρανού. Το Euclid εκτοξεύτηκε από τη Φλόριντα το 2023 και καταγράφει πώς διαστέλλεται το Σύμπαν και πώς διαμορφώθηκε η δομή του στον χρόνο, εξετάζοντας και τον ρόλο της βαρύτητας σε μεγάλες κοσμικές κλίμακες.

Οι προηγούμενες δημοσιοποιήσεις περιλάμβαναν παρατηρήσεις λίγων μόλις ημερών. Το νέο σύνολο καλύπτει πάνω από έναν χρόνο, αλλά αντιστοιχεί μόνο στο 14% της συνολικής περιοχής που προβλέπεται να εξετάσει το τηλεσκόπιο στο ορατό και στο εγγύς υπέρυθρο φως κατά την εξαετή αποστολή του. Η δημοσιοποίηση των δεδομένων αυτής της φάσης θα ολοκληρωθεί το επόμενο έτος.

«Πρόκειται για ένα σημαντικό ορόσημο για την αποστολή Euclid της ESA και όσους συμμετέχουν σε αυτήν», δήλωσε η αστροφυσικός Βαλέρια Πετορίνο, επιστημονική υπεύθυνη της αποστολής στον ESA. Όπως εξήγησε, το τηλεσκόπιο θα μετρά και την απόσταση των γαλαξιών, δηλαδή την τρίτη διάσταση, ώστε να είναι γνωστό πού βρίσκονται στον χώρο και στον χρόνο, σε περίοδο που εκτείνεται σε 10 δισεκατομμύρια χρόνια.

Σύμφωνα με την ίδια, οι γαλαξίες συγκεντρώνονται κατά μήκος νηματοειδών δομών που περιβάλλονται από κενές περιοχές και σχηματίζουν τον κοσμικό ιστό. Η ακριβής διαμόρφωσή του και ο ρυθμός μεταβολής του εξαρτώνται από τις ιδιότητες της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης.

15.000 υποψήφιοι βαρυτικοί φακοί

Η συνηθισμένη ύλη αντιστοιχεί περίπου στο 5% του περιεχομένου του Σύμπαντος, η σκοτεινή ύλη στο 27% και η σκοτεινή ενέργεια στο 68%. Οι δύο τελευταίες δεν εκπέμπουν ούτε απορροφούν φως, επομένως δεν παρατηρούνται άμεσα. Ένα από τα εργαλεία μελέτης τους είναι ο βαρυτικός φακός, το φαινόμενο κατά το οποίο η βαρύτητα ενός κοντινότερου γαλαξία παραμορφώνει το φως ενός γαλαξία πίσω του.

Τα νέα δεδομένα περιλαμβάνουν περίπου 15.000 υποψήφιες περιπτώσεις ισχυρών βαρυτικών φακών, αριθμό μεγαλύτερο από το σύνολο όσων είχαν ανακαλυφθεί στον προηγούμενο μισό αιώνα. «Οι βαρυτικοί φακοί είναι οι ζυγαριές της ίδιας της φύσης», δήλωσε η Νάταλι Λάινς, υποψήφια διδάκτορας αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ και μέλος της κοινοπραξίας Euclid.

Η Λάινς επισήμανε ότι τα επίγεια τηλεσκόπια καλύπτουν μεγάλες περιοχές αλλά με εικόνες θολωμένες από την ατμόσφαιρα, ενώ τα Hubble και James Webb προσφέρουν εξαιρετική ευκρίνεια μόνο σε πολύ μικρές περιοχές. Το Euclid, όπως είπε, συνδυάζει και τα δύο πλεονεκτήματα.

Τα πιο μακρινά αντικείμενα που έχει παρατηρήσει είναι κβάζαρ, φωτεινοί πυρήνες γαλαξιών που τροφοδοτούνται από υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες. Το τηλεσκόπιο έχει εντοπίσει 60 εκατομμύρια τέτοια αντικείμενα. Σύμφωνα με τη Λάινς, ορισμένα χρονολογούνται από την εποχή που το Σύμπαν είχε το 5% της σημερινής ηλικίας του και το φως τους ταξίδευε περίπου 13 δισεκατομμύρια χρόνια.