Τζακ ο Αντεροβγάλτης: Πώς ο Τύπος του 1888 έχτισε τον μύθο ενός ανεξιχνίαστου δολοφόνου
Οι πέντε δολοφονίες γυναικών στο Ανατολικό Λονδίνο το 1888 έμειναν ανεξιχνίαστες. Ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο βικτωριανός Τύπος διαμόρφωσε την εικόνα του δράστη.

Στις 9 Νοεμβρίου 1888 δολοφονήθηκε στο Ανατολικό Λονδίνο η πέμπτη και τελευταία γυναίκα που αποδίδεται στον Τζακ τον Αντεροβγάλτη. Ο δράστης δεν ταυτοποιήθηκε ποτέ και οι φόνοι έμειναν ανεξιχνίαστοι. Η υπόθεση όμως ξεπέρασε γρήγορα το πλαίσιο μιας αστυνομικής έρευνας και έγινε ένας από τους πιο ανθεκτικούς αστικούς μύθους της σύγχρονης ιστορίας. Σύμφωνα με ιστορικούς, σημαντικό ρόλο σε αυτό είχε ο Τύπος της βικτωριανής εποχής.
Οι εφημερίδες δεν περιορίστηκαν στην καταγραφή των εγκλημάτων. Συνέδεσαν τον άγνωστο δολοφόνο με τους φόβους, τις προκαταλήψεις και τη λαϊκή κουλτούρα της εποχής και έτσι δημιούργησαν γύρω του μια ολόκληρη μυθολογία.
Από τον Δόκτορα Τζέκιλ στο Γουάιτσαπελ
Το Λονδίνο του 1888 γοητευόταν ήδη από τις ιστορίες τρόμου. Εκείνη τη χρονιά, στο Lyceum Theatre παιζόταν η θεατρική διασκευή του έργου «Η παράξενη υπόθεση του Δόκτορα Τζέκιλ και του κυρίου Χάιντ», με τον Αμερικανό ηθοποιό Ρίτσαρντ Μάνσφιλντ στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Διευθυντής του θεάτρου ήταν τότε ο Μπραμ Στόκερ, λίγο πριν αρχίσει να γράφει τον «Δράκουλα».
Η εφημερίδα Pall Mall Gazette είχε ήδη από το 1886 σχολιάσει το έργο του Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον και τη γοητεία που ασκούσαν στους Βρετανούς οι ιστορίες φόνων. Όταν άρχισαν οι δολοφονίες στο Γουάιτσαπελ, συνέδεσε τον δράστη με τον κύριο Χάιντ. «Μέσα σε τρεις εβδομάδες, η Gazette έγραφε για έναν κύριο Χάιντ που περιπλανιόταν στο Ανατολικό Λονδίνο», είχε πει το 1988 ο Κρίστοφερ Φρέιλινγκ, καθηγητής Πολιτισμικής Ιστορίας στο Royal College of Art. Κατά τον ίδιο, ο Αντεροβγάλτης, ο Τζέκιλ και ο Χάιντ, ο μυστηριώδης Spring-heeled Jack και οι σκοτεινοί ήρωες των λαϊκών μυθιστορημάτων τρόμου άρχισαν να συγχωνεύονται στη συλλογική φαντασία.
Η ερμηνεία του Μάνσφιλντ ήταν τόσο πειστική, ώστε ένας θεατής έστειλε επιστολή στην αστυνομία και πρότεινε να εξεταστεί το ενδεχόμενο να είναι ο ίδιος ο δολοφόνος. Ο ηθοποιός προσπάθησε να αποκαταστήσει τη δημόσια εικόνα του με φιλανθρωπικές παραστάσεις κωμωδιών.
Ο ρόλος του εκδότη και οι τρεις ύποπτοι
Καθοριστική ήταν η στάση του εκδότη της Pall Mall Gazette, Γουίλιαμ Τόμας Στιντ. Πειραματιζόταν με ένα πιο εντυπωσιοθηρικό είδος δημοσιογραφίας, που συνέβαλε αργότερα στη γέννηση του ταμπλόιντ Τύπου. Ήταν φιλελεύθερος και υποστήριζε κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, ενώ είχε έρθει σε σφοδρή αντιπαράθεση με τον αρχηγό της Μητροπολιτικής Αστυνομίας, σερ Τσαρλς Γουόρεν. Θεωρούσε ότι η αστυνομία είχε επιδείξει υπερβολική βία απέναντι σε διαδηλωτές και δεν είχε αντιμετωπίσει τα κοινωνικά προβλήματα της πόλης. Οι δολοφονίες του έδωσαν αφορμή να επαναφέρει την κριτική του και να στρέψει την προσοχή στην πορνεία, στην κοινωνική ανισότητα και στην εκμετάλλευση των γυναικών.
Η καθηγήτρια Τζούντιθ Γουόλκοβιτς, συγγραφέας του βιβλίου «City of Dreadful Delight», εξήγησε ότι η εικόνα του δολοφόνου ως αριστοκράτη δεν προέκυψε τυχαία. Ο Στιντ είχε δημοσιεύσει στο παρελθόν ρεπορτάζ για την παιδική πορνεία και την εκμετάλλευση ανήλικων κοριτσιών από εύπορους άνδρες. Οι πέντε γυναίκες ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας και είχαν στραφεί στην πορνεία για να επιβιώσουν. Άλλα δημοσιεύματα παρουσίαζαν τον δράστη ως γιατρό, λόγω του τρόπου που χρησιμοποιούνταν το μαχαίρι. Συντηρητικές εφημερίδες έστρεφαν τις υποψίες στις φτωχές συνοικίες και στις κοινότητες μεταναστών του Ανατολικού Λονδίνου.
Η δημοσιότητα φαίνεται πως επηρέασε και την ίδια την έρευνα. Τα αρχεία του βρετανικού υπουργείου Εσωτερικών περιλαμβάνουν εκατοντάδες επιστολές ανθρώπων που ισχυρίζονταν ότι γνώριζαν τον δολοφόνο. Πολλές έφεραν την υπογραφή «Τζακ ο Αντεροβγάλτης», όνομα που είχε ήδη καθιερωθεί στη δημόσια συζήτηση.
Υπηρεσιακό σημείωμα του 1894, γραμμένο από ανώτερο αξιωματικό της αστυνομίας, αναφέρει τρεις υπόπτους: τον δικηγόρο Μόνταγκιου Ντρουίτ, τον Πολωνοεβραίο κουρέα Άαρον Κοσμίνσκι και τον Ρώσο γιατρό και πρώην κατάδικο Μάικλ Όστρογκ. Ο Ντρουίτ βρέθηκε νεκρός στον Τάμεση τον Δεκέμβριο του 1888. Ο Κοσμίνσκι πέθανε σε ψυχιατρικό ίδρυμα το 1899. Ο Όστρογκ είχε απασχολήσει τις αρχές λόγω του ποινικού του παρελθόντος.
Κατά τον Φρέιλινγκ, δεν υπήρχαν ουσιαστικά αστυνομικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ενοχή κανενός από τους τρεις. «Είναι αυτό το προσεκτικά διαμορφωμένο συμπέρασμα μιας ανθρωποκυνηγητικής έρευνας ή απλώς τα κουτσομπολιά των λεσχών;» αναρωτήθηκε. Επισήμανε ότι οι ύποπτοι αντιστοιχούσαν σχεδόν απόλυτα στις κατηγορίες που είχε ήδη κατασκευάσει ο Τύπος: τον αριστοκράτη, τον ξένο και τον γιατρό. Το συμπέρασμά του ήταν ότι η λίστα αποτελεί ίσως περισσότερο απόδειξη της δύναμης των δημοσιογραφικών στερεοτύπων παρά στοιχείο για την ταυτότητα του δολοφόνου.







