Ζουμπουλάκης: 24 δοκίμια για τη λογοτεχνία της Κατοχής και του Εμφυλίου
Το νέο βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη, «Συλλογική τοιχογραφία και ατομική μοίρα», κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις και ξαναδιαβάζει συγγραφείς της μεταπολεμικής γενιάς.

Με 24 δοκίμια για πεζογράφους και ποιητές που έζησαν την Κατοχή και τον Εμφύλιο ή τον απόηχό τους επιστρέφει στη μεταπολεμική λογοτεχνία ο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Το βιβλίο τιτλοφορείται «Συλλογική τοιχογραφία και ατομική μοίρα», κυκλοφορεί το 2026 από τις εκδόσεις Πόλις και έχει 256 σελίδες.
Ο τίτλος δείχνει και την κατεύθυνση των αναγνώσεων. Η «τοιχογραφία» σχηματίζεται από τις ιστορικές περιπέτειες μιας εποχής, όπως αποτυπώνονται στα έργα. Η «ατομική μοίρα» φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους που τις έζησαν και δοκιμάστηκαν από αυτές.
Μια συλλογή χωρίς φιλοδοξία καταγραφής
Στον πρόλογο ο συγγραφέας ξεκαθαρίζει ότι δεν επιχειρεί να καταγράψει μια ολόκληρη λογοτεχνική γενιά. Τα δοκίμια γράφτηκαν σε διαφορετικές περιστάσεις, από την επιθυμία του να μιλήσει για βιβλία που τον συγκίνησαν. Η σειρά τους ακολουθεί, με μία μικρή εξαίρεση, τη χρονολογία γέννησης των δημιουργών. Την περίοδο αυτή την αποκαλεί «τρομερή δεκαετία», που «άφησε το χνάρι της στο έργο όλων τους, σε άλλους περισσότερο έντονο και σε άλλους λιγότερο».
Στο βιβλίο συναντιούνται ο Σωτήρης Πατατζής των «Ματωμένων χρόνων», ο Δημήτρης Χατζής και ο Ανδρέας Φραγκιάς. Στον Πατατζή ο Ζουμπουλάκης εντοπίζει ιστορίες ανθρώπων που μπορούσαν να σωθούν και επέλεξαν τον θάνατο. Στον Χατζή παρακολουθεί μια ήττα που ξεπερνά την πολιτική της αφετηρία. Η «Καγκελόπορτα» του Φραγκιά τον οδηγεί στον φόβο της καθημερινότητας, ενώ στον «Λοιμό» αναγνωρίζει αλληγορία της ολοκληρωτικής εξουσίας.
Τέσσερα δοκίμια αφιερώνονται στον Γιώργο Ιωάννου και στη σημασία που έχει σε σύντομα πεζά του μια χειρονομία ή μια συνάντηση γύρω από ένα τραπέζι. Στον Μάριο Χάκκα ο δοκιμιογράφος εστιάζει στη δυσκολία να δούμε τον άνθρωπο πέρα από τη διαίρεση σε «δικούς μας» και «άλλους». Σημαντική είναι και η παρουσία του Θανάση Βαλτινού, με την «Κάθοδο των εννιά», τον «Τελευταίο Βαρλάμη» και τον «Ανάπλου».
Ποίηση, κριτική και λιγότερο γνωστά βιβλία
Η ποίηση ανοίγει άλλες διαδρομές: τα ερωτικά ποιήματα του Γιώργη Παυλόπουλου, η επίμονη παρουσία του θανάτου στον Νίκο Φωκά, ο κόσμος του Γιώργη Μανουσάκη. Ο Αλέξανδρος Κοτζιάς εξετάζεται ως κριτικός της πεζογραφίας, με έμφαση στην υπεράσπιση της μεταπολεμικής πεζογραφίας και στη σημασία που έδινε στη μυθιστορηματική τεχνική. Ο Ζουμπουλάκης αναγνωρίζει την αξία της σκέψης του, χωρίς να παραλείπει τις αδυναμίες της.
Προς το τέλος το βιβλίο στρέφεται σε λιγότερο προβεβλημένα έργα. Στο «Το Ευχαριστημένο ή οι δικοί μου άνθρωποι» της Μαρίνας Καραγάτση ζητά να προσέξουμε τη μυθιστορηματική αλήθεια των προσώπων, με επίκεντρο τη Λασκαρώ. Ο «Αγάθος» του Νίκου Βασιλειάδη φέρνει τη μετεμφυλιακή επαρχία μέσα από παιδική ματιά. Τα βιβλία της Λουκρητίας Δούναβη αναδεικνύουν τις γυναίκες της Άνω Σύρας και το ιδίωμα των ιστοριών τους.
Το βιβλίο εντάσσεται σε μια πορεία τριών δεκαετιών, στην οποία ο Ζουμπουλάκης συνθέτει, μέσα από δοκίμια, ομιλίες, επίμετρα και επιφυλλίδες, μια «ηθική ιστορία» της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Προηγούμενες συλλογές του αφορούσαν κυρίως τη σχέση θεολογίας και φιλοσοφίας και το δυτικοευρωπαϊκό μυθιστόρημα, με εξαίρεση τους τόμους για τον Παπαδιαμάντη και τον Παπατσώνη. Η νέα είναι αφιερωμένη στο σώμα της νεοελληνικής πεζογραφίας και ποίησης.







