Ενοχές όταν δεν κάνουμε τίποτα: γιατί η ξεκούραση είναι μέρος της παραγωγικότητας
Η λεγόμενη ενοχή της παραγωγικότητας συνδέεται με την πεποίθηση ότι η αξία μας εξαρτάται από όσα καταφέρνουμε. Τι προτείνουν οι ειδικοί.

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ενοχές όταν περνούν ένα απόγευμα στον καναπέ με ένα βιβλίο ή μια ταινία, αντί να καταπιαστούν με τις εκκρεμότητές τους. Το φαινόμενο περιγράφεται ως «ενοχή της παραγωγικότητας» (productivity guilt) και, σύμφωνα με τους ειδικούς, σχετίζεται με την αντίληψη ότι κάθε στιγμή της ημέρας πρέπει να αξιοποιείται και να αποδίδει αποτέλεσμα.
Η πίεση αυτή μπορεί να εμφανίζεται ακόμη και στις διακοπές, όταν κάποιος δυσκολεύεται να χαλαρώσει επειδή σκέφτεται όσα θα μπορούσε να κάνει. Οι ειδικοί εξηγούν ότι πίσω της βρίσκεται συχνά η πεποίθηση πως η προσωπική αξία εξαρτάται από όσα καταφέρνουμε. Η διαρκής προσπάθεια για περισσότερα μπορεί, όπως επισημαίνουν, να οδηγήσει σε εξουθένωση, άγχος και επιβάρυνση της ψυχικής υγείας.
Η ξεκούραση ως αποκατάσταση
Δραστηριότητες όπως το διάβασμα, η βόλτα, το μαγείρεμα ή μια ημέρα χωρίς υποχρεώσεις θεωρούνται από πολλούς χάσιμο χρόνου. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η ξεκούραση επιτρέπει στον οργανισμό να ανακτήσει τις δυνάμεις του και λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στην επαγγελματική εξουθένωση (burnout).
Όπως σημειώνουν, δεν μπορεί να αναμένεται μέγιστη απόδοση από έναν άνθρωπο που έχει εξαντληθεί. Η συναισθηματική εξουθένωση έχει συσχετιστεί με μειωμένη παραγωγικότητα, γι' αυτό και η φροντίδα του εαυτού θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση για την ευεξία και όχι πολυτέλεια.
Τι σημαίνει, τελικά, παραγωγικότητα
Η παραγωγικότητα δεν περιορίζεται στην ολοκλήρωση επαγγελματικών υποχρεώσεων ή στην επίτευξη στόχων. Μπορεί να περιλαμβάνει την άσκηση για τη σωματική και ψυχική υγεία, τον χρόνο με φίλους, ένα δημιουργικό χόμπι ή απλώς λίγη ησυχία. Οι ειδικοί προτείνουν να δίνεται μεγαλύτερη βαρύτητα στις στιγμές του «είμαι» και λιγότερη στη διαρκή ανάγκη του «κάνω». Οι ανθρώπινες σχέσεις, η κοινωνική σύνδεση και οι ευχάριστες δραστηριότητες συμβάλλουν επίσης στην ψυχική ευεξία.
Σημαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε τον εαυτό μας. Όταν η αυτοεκτίμηση εξαρτάται αποκλειστικά από την επαγγελματική επιτυχία, γίνεται ευάλωτη: μπορεί κάποιος να νιώθει σημαντικός μετά από έναν έπαινο ή την επίτευξη ενός στόχου και να απογοητεύεται όταν δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες. Η προσωπική αξία, τονίζουν οι ειδικοί, δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται μέσα από επιτεύγματα.
Η συνεχής αρνητική αυτοκριτική μπορεί να ενισχύσει το άγχος, να μειώσει την αυτοεκτίμηση και να δυσκολέψει τις διαπροσωπικές σχέσεις. Για όσους αισθάνονται ότι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, η συμβουλή είναι να μιλήσουν σε ένα πρόσωπο που εμπιστεύονται, καθώς η ειλικρινής επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση λύσεων και να μειώσει την εσωτερική πίεση.
Πότε η ενοχή έχει λόγο ύπαρξης
Η ενοχή δεν είναι πάντοτε αρνητικό συναίσθημα. Μπορεί να βοηθήσει κάποιον να αναγνωρίσει μια λανθασμένη συμπεριφορά, να αναλάβει την ευθύνη και να διορθώσει τις πράξεις του. Το κρίσιμο, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι να διακρίνει κανείς αν νιώθει ενοχές επειδή παραβίασε τις προσωπικές του αξίες ή επειδή έχει υιοθετήσει την αντίληψη ότι οφείλει να είναι διαρκώς απασχολημένος.
Δεν χρειάζεται κάθε στιγμή της ημέρας να έχει μετρήσιμο αποτέλεσμα. Όπως καταλήγουν, μερικές φορές το να μην κάνουμε απολύτως τίποτα είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε.







