Κρίση των Πυραύλων της Κούβας: ο ρόλος των αδελφών Κένεντι στην αποτροπή πυρηνικού πολέμου
Τον Οκτώβριο του 1962 ο κόσμος βρέθηκε στα πρόθυρα πυρηνικής σύγκρουσης. Η διαχείριση της κρίσης από τον Τζον και τον Ρόμπερτ Κένεντι θεωρείται καθοριστική για την αποκλιμάκωση.
Για δύο εβδομάδες τον Οκτώβριο του 1962, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση βρέθηκαν στα πρόθυρα μιας στρατιωτικής σύγκρουσης με δυνητικά καταστροφικές συνέπειες για όλο τον πλανήτη. Αφορμή στάθηκε η ανακάλυψη σοβιετικών πυρηνικών πυραύλων στην Κούβα. Η διαχείριση της κρίσης από τον πρόεδρο Τζον Φ. Κένεντι και τον αδελφό και στενό σύμβουλό του, Ρόμπερτ Κένεντι, θεωρείται καθοριστική για την αποφυγή του χειρότερου σεναρίου.
Η κρίση έληξε όταν η Μόσχα συμφώνησε να αποσύρει τους πυραύλους. Μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα, καθώς και αποκαλύψεις που έγιναν γνωστές δεκαετίες αργότερα, φωτίζουν τις παρασκηνιακές κινήσεις και τη διπλωματία που οδήγησαν στην αποκλιμάκωση. Στις μαρτυρίες αυτές περιλαμβάνεται και μια τυχαία συνομιλία σε μπαρ της Ουάσιγκτον, η οποία φέρεται να συνέβαλε στη διαδικασία.
Οι πύραυλοι στην Κούβα
Το καλοκαίρι του 1962, περισσότεροι από 40.000 Σοβιετικοί στρατιώτες, μηχανικοί και τεχνικοί έφτασαν στο λιμάνι της Αβάνας, παρουσιαζόμενοι ως τουρίστες ή ειδικοί σε αγροτικά ζητήματα. Στην πραγματικότητα συμμετείχαν στην εγκατάσταση πυραυλικών συστημάτων σε απόσταση περίπου 150 χιλιομέτρων από τις αμερικανικές ακτές.
Στις 14 Οκτωβρίου, αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος U-2 φωτογράφισε τις εγκαταστάσεις και επιβεβαίωσε την παρουσία σοβιετικών πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς. Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν ήδη λάβει προειδοποιήσεις για σοβιετική δραστηριότητα στο νησί τις προηγούμενες εβδομάδες. Ο Άρθουρ Λουντάλ, επικεφαλής τότε της υπηρεσίας φωτογραφικών πληροφοριών της CIA, περιέγραψε αργότερα ότι, εξετάζοντας τις φωτογραφίες, συνειδητοποίησε πως έβλεπε εγκαταστάσεις σοβιετικών βαλλιστικών πυραύλων.
Ο τότε υπουργός Άμυνας, Ρόμπερτ ΜακΝαμάρα, είχε επισημάνει ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις είχαν εξετάσει χιλιάδες αναφορές για πυραύλους στην Κούβα και είχαν απορρίψει πολλές ως ανακριβείς. Η αμερικανική πλευρά δυσκολευόταν να πιστέψει ότι η σοβιετική ηγεσία θα αναλάμβανε τόσο μεγάλο ρίσκο για ένα στρατηγικό όφελος που έμοιαζε περιορισμένο.
Η διπλωματική αναμέτρηση
Ο Κένεντι αποφάσισε αρχικά να κρατήσει μυστική την ανακάλυψη. Στις 18 Οκτωβρίου συναντήθηκε στον Λευκό Οίκο με τον Σοβιετικό υπουργό Εξωτερικών Αντρέι Γκρομίκο, χωρίς να αποκαλύψει ότι διέθετε φωτογραφικές αποδείξεις. Σύμφωνα με τον Βίκτορ Σουχοντρέφ, διερμηνέα του Γκρομίκο, η συζήτηση ήταν τεταμένη αλλά πολιτισμένη. Ο Κένεντι είχε τις φωτογραφίες σε συρτάρι του γραφείου του, όμως δεν τις χρησιμοποίησε για να φέρει τον Σοβιετικό υπουργό σε δύσκολη θέση.
Ο πρόεδρος επανέλαβε την προειδοποίησή του ότι η εισαγωγή επιθετικών όπλων στην Κούβα θα είχε εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες, ενώ ο Γκρομίκο επέμεινε ότι η σοβιετική βοήθεια προς το νησί είχε αμυντικό χαρακτήρα. Ο Κένεντι είχε ήδη συγκροτήσει την ειδική ομάδα συμβούλων ExComm, για να εξετάσει τις επιλογές των ΗΠΑ.
Αποκλεισμός αντί για επίθεση
Στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης οι διαφωνίες ήταν έντονες. Οι αρχηγοί των ενόπλων δυνάμεων προτιμούσαν στρατιωτική επιχείρηση, που θα μπορούσε να περιλαμβάνει αεροπορικές επιδρομές και εισβολή στην Κούβα. Ο Κένεντι την απέρριψε, εκτιμώντας ότι θα οδηγούσε σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση και τελικά σε πυρηνικό πόλεμο. Επέλεξε τον ναυτικό αποκλεισμό, τον οποίο παρουσίασε ως «καραντίνα», ώστε να εμποδιστεί η άφιξη επιθετικού εξοπλισμού στο νησί.
Στις 22 Οκτωβρίου ανακοίνωσε δημόσια την ύπαρξη των πυραύλων και απαίτησε την απομάκρυνσή τους. Για το κλίμα στις κλειστές συνεδριάσεις του ExComm, ο υπουργός Εξωτερικών Ντιν Ρασκ είχε θυμηθεί ότι ο Κένεντι μπήκε σε μια κρίσιμη σύσκεψη και είπε: «Κύριοι, σήμερα θα βγάλουμε τον μισθό μας».
Η αποκλιμάκωση
Στις 28 Οκτωβρίου 1962 η Μόσχα ανακοίνωσε ότι ο Σοβιετικός ηγέτης Νικίτα Χρουστσόφ διέταξε τη διάλυση των βάσεων πυραύλων στην Κούβα και την επιστροφή των πυραύλων στη Ρωσία. Ο Κένεντι συμφώνησε, κατ' ιδίαν, να μην εισβάλει στο νησί.
Πολύ αργότερα, στις 17 Δεκεμβρίου 2014, οι ΗΠΑ και η Κούβα συμφώνησαν στην αποκατάσταση των διπλωματικών τους σχέσεων και στο άνοιγμα οικονομικών και ταξιδιωτικών δεσμών.
