Μονοτονία στην καθημερινότητα: γιατί νιώθουμε ότι οι μέρες μοιάζουν και πώς αλλάζει το σκηνικό

Ξυπνητήρι, δουλειά, ψώνια, υποχρεώσεις, λίγη ξεκούραση και πάλι από την αρχή. Σε ορισμένες περιόδους της ζωής οι ημέρες μοιάζουν τόσο μεταξύ τους, ώστε είναι δύσκολο να θυμηθεί κανείς τι ξεχώρισε μέσα στην εβδομάδα. Η μονοτονία αυτή εξηγείται, σύμφωνα με την ψυχολογία, από την τάση του ανθρώπου να συνηθίζει όσα επαναλαμβάνονται.

Γιατί η επανάληψη αμβλύνει τον ενθουσιασμό

Οι συνήθειες έχουν αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα. Μας επιτρέπουν να ολοκληρώνουμε τις καθημερινές εκκρεμότητες χωρίς να αποφασίζουμε κάθε φορά τα πάντα από την αρχή, εξοικονομώντας χρόνο και ενέργεια. Η επανάληψη, ωστόσο, μπορεί να μειώσει τη συναισθηματική ένταση μιας εμπειρίας.

Στην ψυχολογία το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «ηδονική προσαρμογή» (hedonic adaptation) και αφορά την προσαρμογή μας συναισθηματικά σε όσα ζούμε. Ως παράδειγμα αναφέρεται ο ενθουσιασμός της πρώτης πτήσης με αεροπλάνο, που συχνά περιορίζεται σε όποιον ταξιδεύει τακτικά. Η εμπειρία παραμένει, αλλά η έκπληξη έχει μειωθεί. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει με το αγαπημένο στέκι, την ίδια βόλτα ή ένα απολύτως προβλέψιμο Σαββατοκύριακο: η οικειότητα προσφέρει άνεση, αλλά δεν τραβά την προσοχή.

Τι δείχνει η έρευνα για την ποικιλία

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Neuroscience, ερευνητές παρακολούθησαν μέσω γεωεντοπισμού τις μετακινήσεις εθελοντών και κατέγραψαν τη διάθεσή τους. Οι ημέρες με περισσότερες διαφορετικές τοποθεσίες συνδέονταν με περισσότερα θετικά συναισθήματα. Η σχέση φάνηκε αμφίδρομη, καθώς η καλύτερη διάθεση συνδεόταν και με μεγαλύτερη εξερεύνηση στη συνέχεια.

Πρόκειται για συσχέτιση και όχι για απόδειξη ότι κάθε αλλαγή σκηνικού κάνει αυτομάτως τους ανθρώπους πιο χαρούμενους. Δίνει όμως αφορμή να σκεφτεί κανείς πόσο χώρο αφήνει στην καθημερινότητά του για διαφορετικές εμπειρίες.

Μια συναυλία, μια εκδρομή ή ένα γεύμα με φίλους προσφέρουν κάτι ευχάριστο να περιμένει κανείς. Η προσμονή αποτελεί μέρος της απόλαυσης, ενώ αργότερα μένουν οι αναμνήσεις και οι ιστορίες που μοιραζόμαστε. Η ποικιλία, πάντως, δεν προϋποθέτει μεγάλο προϋπολογισμό: μπορεί να ξεκινήσει με μια δωρεάν έκθεση ή μια βόλτα σε μια γειτονιά που δεν γνωρίζουμε. Όποιος σκοπεύει να διαθέσει χρήματα, αξίζει να σκεφτεί ποιες εμπειρίες τον ενδιαφέρουν πραγματικά.

Μικρές αλλαγές στην ημέρα

Στις αλλαγές που χωρούν εύκολα στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται οι εξής:

• Αλλαγή διαδρομής: μια διαφορετική διαδρομή προς τη δουλειά ή τις καθημερινές αγορές, αν ο χρόνος το επιτρέπει.
• Κάτι νέο στην κουζίνα: ένα άγνωστο υλικό ή μια καινούργια συνταγή δίνουν ενδιαφέρον ακόμη και σε ένα συνηθισμένο βραδινό.
• Ανανέωση ενός χόμπι: ένα διαφορετικό είδος βιβλίου ή ένα μουσικό κομμάτι εκτός του συνηθισμένου ρεπερτορίου.
• Μια νέα κουβέντα: η συζήτηση με κάποιον που δεν γνωρίζουμε καλά μπορεί να φέρει μια απρόσμενη ιδέα ή οπτική.
• Λίγη απόσταση από το κινητό: δεκαπέντε λεπτά παρατήρησης της γειτονιάς και των ήχων γύρω μας, χωρίς σκρολάρισμα.

Δεν χρειάζεται, επισημαίνεται, να μετατραπεί κάθε ημέρα σε περιπέτεια ούτε η ανανέωση σε μια ακόμη υποχρέωση. Αρκεί να επιλέξει κανείς κάτι που κεντρίζει την περιέργειά του και να του δώσει μια θέση μέσα στην εβδομάδα.