Τα κλασικά έργα για παιδιά: διασκευές που ταξιδεύουν από την Ελλάδα σε Γαλλία και Κίνα
Ελληνικές σειρές με διασκευές κλασικών έργων για παιδιά κυκλοφορούν σε χώρες όπως η Γαλλία και η Κίνα. Συγγραφείς και εικονογράφοι μιλούν για τις προκλήσεις.
Οι ελληνικές διασκευές κλασικών έργων της λογοτεχνίας για παιδιά περνούν πλέον τα σύνορα και φτάνουν σε αναγνώστες σε χώρες όπως η Γαλλία, η Κίνα, η Δανία, η Ισπανία, η Τουρκία και το Βιετνάμ. Συγγραφείς και εικονογράφοι που εργάζονται σε αυτό το είδος περιγράφουν τις δυσκολίες και τις ευθύνες του εγχειρήματος.
Ελληνικές σειρές στο εξωτερικό
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σειρά «Μικρά μεγάλα κλασικά» των εκδόσεων Παπαδόπουλος, που απευθύνεται σε παιδιά άνω των 6 ετών. Το κείμενο υπογράφει ο Αντώνης Παπαθεοδούλου και την εικονογράφηση η Ίρις Σαμαρτζή. Στη σειρά περιλαμβάνονται τίτλοι όπως «Ο γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες» και «Ταξίδι στο κέντρο της Γης» του Ιουλίου Βερν, οι οποίοι κυκλοφορούν και στη Γαλλία.
Σύμφωνα με τη δρα Νικολέτα Κόρκα, του Τμήματος Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Πατρών, υπάρχουν πολλές ενδείξεις για μια «υπερπαραγωγή» μεταφράσεων και διασκευών από μεταφραστές και εικονογράφους «διεθνούς επιπέδου». Η μελέτη της «Το μεταφραστικό ταξίδι των κλασικών έργων: Ο Ντίκενς για παιδιά και για νέους» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο (2025). Όπως εξηγεί, οι Έλληνες εκδότες αναθέτουν συχνά τη δουλειά σε καθιερωμένους συγγραφείς και εικονογράφους, ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα, ενώ στα σημειώματα των εκδοτών η διασκευή συνδέεται ρητά με τη μετάδοση συγκεκριμένων αξιών.
Οι προκλήσεις των διασκευαστών
Ο βραβευμένος πεζογράφος Μιχάλης Μακρόπουλος, που διασκεύασε για τις εκδόσεις Διόπτρα τη «Φάρμα των ζώων» και το «Πόλεμος και ειρήνη», με εικονογράφηση της Θέντας Μιμηλάκη, χαρακτηρίζει τις διασκευές «μια πύλη». Όπως λέει, αν η πύλη ανοίξει και μείνει ανοιχτή, «έχουμε αναγνώστη και αναγνώστρια». Για τη «Φάρμα των ζώων» σημειώνει ότι είναι «μαύρο βιβλίο χωρίς καμία κάθαρση», ενώ στο παιδικό βιβλίο η κάθαρση είναι ζητούμενο, γι’ αυτό τροποποίησε την αρχική ιστορία κατά 50%.
Πιο απαιτητική είναι η περίπτωση των θεμάτων-ταμπού. Ο «Οιδίποδας» και η «Μήδεια» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη, σε διασκευή του Φίλιππου Μανδηλαρά και εικονογράφηση της Ναταλίας Καπατσούλια. Ο Οιδίποδας εμφανίζεται ως «ο βασιλιάς λύκος», μοτίβο που, κατά την εικονογράφο, απαντά στη λαογραφία όλου του κόσμου. Στη «Μήδεια» (υπότιτλος «Η μάγισσα από την Ανατολή») ο Μανδηλαράς αφήνει στην άκρη τον Ευριπίδη και προτιμά παλαιότερους μύθους που δεν περιλάμβαναν την παιδοκτονία. Για τα κείμενα αυτά λέει: «Τα πιάνω στα χέρια μου και καίνε».
Η Καπατσούλια επισημαίνει ότι σήμερα πολλά παιδιά δεν γνωρίζουν καν τους μύθους αυτούς. Αναφέρει ότι ο γιος της, όταν άκουσε το όνομα του Οιδίποδα, ρώτησε ποιος είναι, και συμπεραίνει ότι οι μύθοι «δεν περνάνε καθόλου στα παιδιά». Οι θετικές εντυπώσεις για τα βιβλία δεν μεταφράζονται πάντα σε υψηλές πωλήσεις.
Η βραβευμένη μεταφράστρια και συγγραφέας Μαρία Αγγελίδου υπογράφει διασκευές της «Οδύσσειας» («Η περιπέτεια») και της «Ιλιάδας» («Ο πόλεμος») από τις εκδόσεις Καλέντη, ενώ αναμένεται η «Αινειάδα» και αργότερα οι «Μεταμορφώσεις» του Οβιδίου. Όπως λέει, την αίσθηση της ευθύνης την έχει όποιος λέει μια ιστορία, ιδίως στα παιδιά.
Ο Αντώνης Παπαθεοδούλου, που έχει τιμηθεί με το διεθνές βραβείο Compostela μαζί με την Ίρις Σαμαρτζή, τονίζει ότι ο στόχος είναι το παιδί να περάσει καλά διαβάζοντας, χωρίς απαραίτητα να καταλήξει στο πρωτότυπο. Σε ορισμένα βιβλία, όπως ο «Δον Κιχώτης», ο στόχος είναι αντίθετα να οδηγηθεί το παιδί στο αρχικό έργο. Όπως λέει, το σημαντικό είναι να δείξουμε στα παιδιά τα κλασικά έργα «όπως τους δείχνουμε, για παράδειγμα, την Ακρόπολη».
