3I/ATLAS: ο διαστρικός κομήτης που αποδεικνύεται απολίθωμα του αρχέγονου σύμπαντος

Ο διαστρικός κομήτης 3I/ATLAS, που πέρασε πρόσφατα από τη γειτονιά του Ήλιου μας, είναι ένα πραγματικό «απολίθωμα» του αρχέγονου σύμπαντος, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Astronomy στις 23 Οκτωβρίου 2026. Η ερευνητική ομάδα στηρίχθηκε σε παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb της NASA και κατέληξε ότι το σώμα έχει ηλικία άνω των 11 δισεκατομμυρίων ετών.

Κατά τους ερευνητές, ο 3I/ATLAS πιθανότατα σχηματίστηκε έως και επτά δισεκατομμύρια χρόνια πριν αναφλεγεί ο Ήλιος του δικού μας πλανητικού συστήματος. Θεωρούν ότι αποτελεί το απομεινάρι ενός εξωηλιακού πλανητικού συστήματος που δεν υπάρχει πια. Έτσι προσφέρει μια σπάνια ματιά σε χημικές συνθέσεις που δεν είχαν παρατηρηθεί ποτέ στο παρελθόν.

Τι έδειξαν οι μετρήσεις

Καθώς ο κομήτης πλησίαζε το περιήλιό του και κινούνταν στη ζώνη των αστεροειδών μεταξύ Άρη και Δία, η ηλιακή ακτινοβολία άρχισε να θερμαίνει την επιφάνειά του και να προκαλεί εξάχνωση των πάγων του. Σε αυτή τη φάση, τα όργανα του James Webb κατέγραψαν την αναλογία δευτερίου προς υδρογόνο στο μεθάνιο του κομήτη. Το δευτέριο είναι ένα βαρύ ισότοπο του υδρογόνου.

Οι μετρήσεις έδειξαν ότι ο 3I/ATLAS περιέχει 13 φορές περισσότερο βαρύ υδρογόνο στο μεθάνιό του σε σύγκριση με τον κομήτη 67P/Churyumov-Gerasimenko. Πρόκειται για το μοναδικό σώμα του δικού μας ηλιακού συστήματος για το οποίο υπάρχουν ασφαλή δεδομένα αυτού του είδους. Τόσο υψηλές συγκεντρώσεις δευτερίου μπορούν να παγιδευτούν σε μοριακούς πάγους μόνο σε περιβάλλοντα ακραίου ψύχους, όπως οι προαστρικοί πυρήνες νεφών, όπου η θερμοκρασία πέφτει στους μείον 263 βαθμούς Κελσίου.

Η ένδειξη του άνθρακα-13

Καθοριστική ήταν και η παρατήρηση της ελάχιστης παρουσίας του ισοτόπου άνθρακα-13. Τα βαρύτερα χημικά στοιχεία παράγονται στο εσωτερικό των άστρων και διασκορπίζονται στο διάστημα μέσω εκρήξεων σουπερνόβα. Η φτωχή ισοτοπική σύσταση του κομήτη επιβεβαιώνει, κατά τη μελέτη, την αρχέγονη καταγωγή του.

Με άλλα λόγια, ο 3I/ATLAS γεννήθηκε πριν οι διαδοχικές γενιές άστρων προλάβουν να εμπλουτίσουν τον γαλαξία με τα δομικά υλικά από τα οποία δημιουργήθηκε αργότερα η Γη. Λειτουργεί έτσι ως μια είδους χρονοκάψουλα του κοσμικού χρόνου.

Ο ρόλος της φασματοσκοπίας

Την ανακάλυψη κατέστησε δυνατή η φασματοσκοπία, εργαλείο με το οποίο οι αστρονόμοι μελετούν τη φυσική και τη χημεία των ουράνιων αντικειμένων. Όπως ένα πρίσμα διαχωρίζει το λευκό φως στα χρώματα που το απαρτίζουν, έτσι το υπέρυθρο φασματόμετρο του James Webb αναλύει την υπέρυθρη ακτινοβολία στα επιμέρους μήκη κύματος.

Η μέθοδος αυτή δίνει εξαιρετικά λεπτομερείς πληροφορίες, από την κίνηση μακρινών γαλαξιών έως τη μοριακή σύσταση στην ατμόσφαιρα ενός εξωπλανήτη ή στην ουρά ενός διαστρικού ταξιδιώτη, όπως ο 3I/ATLAS.