Έκτακτος ευρωπαϊκός μηχανισμός για μεταναστευτικές κρίσεις προτείνει η Ελλάδα
Η ελληνική πρόταση για Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Έκτακτης Ανάγκης ορίζει κριτήρια ενεργοποίησης και μέτρα διάρκειας έως 30 ημερών. Δεν έχει εγκριθεί ακόμη.
Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Έκτακτης Ανάγκης για το μεταναστευτικό, με συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια ενεργοποίησης, πρότεινε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης στο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ τις προηγούμενες ημέρες. Η πρόταση δεν έχει εγκριθεί και δεν έχει ληφθεί απόφαση της ΕΕ για τη θέσπιση ή την ενεργοποίησή του.
Σύμφωνα με το υπουργείο, στόχος είναι ένας μηχανισμός άμεσης αντίδρασης σε απότομη και μαζική αύξηση των ροών, όταν οι υφιστάμενες δυνατότητες στα σύνορα και στις δομές υποδοχής δεν επαρκούν και υπάρχουν ενδείξεις οργανωμένης εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Το υπουργείο αναφέρει ότι η πρόταση έχει γίνει αποδεκτή από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Μετά το Συμβούλιο, ο κ. Πλεύρης τόνισε ότι «η συγκεκριμένη πρόταση έτυχε αποδοχής από πολλές χώρες και ο επίτροπος έχει πάρει τις παρατηρήσεις, προκειμένου να φέρει συγκεκριμένη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο επόμενο Συμβούλιο».
Τα κριτήρια ενεργοποίησης
Η ενεργοποίηση του «Ειδικού Καθεστώτος Παρέκκλισης», ενός έκτακτου νομικού πλαισίου, θα προϋποθέτει τη σωρευτική συνδρομή αντικειμενικών κριτηρίων, όπως αναφέρουν πηγές του υπουργείου.
Στα ποσοτικά κριτήρια περιλαμβάνεται η ραγδαία μεταβολή των αφίξεων. Θα εξετάζεται ο υπερδιπλασιασμός των εβδομαδιαίων ή δεκαπενθήμερων αφίξεων σε συγκεκριμένη συνοριακή ζώνη σε σχέση με τον μέσο όρο των τριών προηγούμενων μηνών, καθώς και η άφιξη μεγάλου αριθμού μεταναστών με συνεχείς διελεύσεις υψηλής έντασης ή μαζικές απόπειρες παραβίασης των συνόρων. Δεύτερο ποσοτικό κριτήριο είναι ο υπερκορεσμός των υποδομών, δηλαδή η εξάντληση του 100% της τοπικής επιχειρησιακής χωρητικότητας των δομών υποδοχής, ταυτοποίησης και φιλοξενίας μέσα σε 48 έως 72 ώρες, με άμεσο υγειονομικό κίνδυνο ή κίνδυνο για τη δημόσια τάξη.
Τα ποιοτικά κριτήρια αφορούν την ύπαρξη διασταυρωμένων στοιχείων για συντονισμένη μεταφορά, καθοδήγηση ή εργαλειοποίηση των ροών από τρίτη χώρα, καθώς και την ανοχή ή συνέργεια κρατικών παραγόντων με εγκληματικά δίκτυα διακίνησης. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις περιπτώσεις όπου οι ροές δεν συνδέονται με ανθρωπιστική κρίση, όπως πόλεμο ή φυσική καταστροφή, αλλά αποτελούν προϊόν τεχνητής καθοδήγησης. Προβλέπεται επίσης η ταυτόχρονη μαζική απόπειρα παραβίασης των συνόρων σε συγκεκριμένα σημεία διέλευσης, όταν καθίσταται αντικειμενικά αδύνατη η εφαρμογή των συνήθων διαδικασιών υποδοχής και καταγραφής.
Τα μέτρα και η διάρκεια
Η ενεργοποίηση θα συνοδεύεται από επίσημη κοινοποίηση στο Συμβούλιο υπουργών και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η αρχική διάρκεια των έκτακτων μέτρων προτείνεται να ορίζεται σε 30 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης έπειτα από αξιολόγηση και έγκριση.
Τα μέτρα περιλαμβάνουν εντατικότερη φύλαξη των συνόρων με δυνατότητα ενεργού αποτροπής, σε συμφωνία με το διεθνές δίκαιο, και αυτόματη ανάπτυξη των Ομάδων Ταχείας Επέμβασης στα Σύνορα (RABITs) της Frontex. Κεντρικό στοιχείο είναι η πλήρης αναστολή της παραλαβής και εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας για όσους εισέρχονται παράνομα κατά την περίοδο κρίσης. Προβλέπεται άμεση απομάκρυνση και επιστροφή στη χώρα προέλευσης ή διέλευσης, με μεταφορά των ατόμων σε κλειστές δομές προσωρινής κράτησης και ταυτοποίησης, χωριστά από το τακτικό σύστημα υποδοχής.
Η πρόταση προβλέπει επιταχυνόμενες διαδικασίες επιστροφής με απλοποιημένους διοικητικούς κανόνες και δυνατότητα έκδοσης ταξιδιωτικών εγγράφων από τη χώρα πρώτης εισόδου, μέσω εγγράφων «EU Laissez-Passer» ή Emergency Travel Documents. Στόχος είναι να γίνονται υποχρεωτικά αποδεκτά από τη χώρα προέλευσης. Προτείνεται, τέλος, συντονισμένη ευρωπαϊκή πολιτική και οικονομική πίεση προς τις χώρες που εργαλειοποιούν τη μετανάστευση και προς τις χώρες προέλευσης, ώστε να δοθεί προτεραιότητα στην αποδοχή των υπηκόων τους.
Η πρόταση εντάσσεται στη συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τις έκτακτες μεταναστευτικές κρίσεις, που πυροδοτήθηκε από την κατάσταση στη Θέουτα της Ισπανίας. Εφόσον προχωρήσει, η εφαρμογή της θα εξεταστεί στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαδικασιών και των υποχρεώσεων που απορρέουν από το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο.
