Εξατομικευμένο εμβόλιο για τον καρκίνο των ωοθηκών ενεργοποίησε το ανοσοποιητικό σε 8 από 10 ασθενείς

Ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό εμβόλιο για τον καρκίνο των ωοθηκών προκάλεσε στοχευμένη ανοσολογική απόκριση σε οκτώ από τις δέκα γυναίκες που το έλαβαν. Τα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής φάσης 1 δημοσιεύθηκαν στις 14 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine. Κύριος ερευνητής ήταν ο Έλληνας ογκολόγος Παναγιώτης Κωνσταντινόπουλος του Dana-Farber Cancer Institute της Βοστόνης.

Ο κ. Κωνσταντινόπουλος είναι καθηγητής Ιατρικής στο Harvard Medical School, διευθυντής Μεταφραστικής Έρευνας στη Γυναικολογική Ογκολογία του Dana-Farber και διευθυντής του Mellen and Eisenson Family Center for BRCA and Related Genes. Η μελέτη έγινε σε συνεργασία με επιστήμονες από αμερικανικά ερευνητικά ιδρύματα.

Πώς φτιάχνεται ένα εμβόλιο για έναν μόνο όγκο

Τα καρκινικά κύτταρα συσσωρεύουν μεταλλάξεις και ορισμένες από αυτές οδηγούν στην παραγωγή πρωτεϊνών διαφορετικών από εκείνες των υγιών κυττάρων. Τα τμήματα αυτά ονομάζονται νεοαντιγόνα και μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να γίνουν στόχοι του ανοσοποιητικού. Επειδή διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή, το εμβόλιο, με την ονομασία NeoVax, πρέπει να παρασκευάζεται ξεχωριστά για κάθε γυναίκα.

Οι ερευνητές πήραν δείγματα καρκινικού ιστού και υγιών κυττάρων και ανέλυσαν το DNA και το RNA τους. Με αλληλούχιση ολόκληρου του εξωιώματος αναζήτησαν μεταλλάξεις που υπάρχουν μόνο στον όγκο. Έπειτα επέλεξαν μοριακούς στόχους και δημιούργησαν συνθετικά πεπτίδια, μικρές αλυσίδες αμινοξέων που αντιστοιχούσαν στις μεταλλάξεις. Τα πεπτίδια συνδυάστηκαν με τον ανοσοδιεγερτικό παράγοντα poly-ICLC, ώστε να ενισχυθεί η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού και να εκπαιδευτούν τα Τ-λεμφοκύτταρα να εντοπίζουν τους συγκεκριμένους στόχους.

Μετά τον εμβολιασμό, οι ασθενείς έλαβαν και νιβολουμάμπη, ανοσοθεραπευτικό φάρμακο που αναστέλλει τον μηχανισμό PD-1, ο οποίος μπορεί να περιορίζει τη δραστηριότητα των Τ-λεμφοκυττάρων.

Τα αποτελέσματα της δοκιμής

Στη δοκιμή συμμετείχαν δέκα γυναίκες με υψηλού βαθμού κακοήθειας επιθηλιακό καρκίνο των ωοθηκών, η νόσος των οποίων ήταν ευαίσθητη στην πλατίνα. Η μία είχε πρόσφατα διαγνωστεί και οι υπόλοιπες εννέα είχαν παρουσιάσει πρώτη υποτροπή. Όλες είχαν λάβει προηγουμένως καθιερωμένη χημειοθεραπεία με συνδυασμό δύο φαρμάκων, ένα από τα οποία ήταν παράγοντας πλατίνας.

Σύμφωνα με τα ευρήματα:

• οκτώ από τις δέκα ασθενείς εμφάνισαν στοχευμένη ανοσολογική απόκριση·
• καμία δεν χρειάστηκε να διακόψει τη θεραπεία λόγω τοξικότητας·
• σε έξι ασθενείς οι αναλύσεις βιοδεικτών έδειξαν ενδείξεις βιολογικής δραστηριότητας·
• σε τρεις καταγράφηκε προσωρινός έλεγχος της νόσου και σε άλλες τρεις πιο παρατεταμένος, ενώ σε τέσσερις ο καρκίνος συνέχισε να εξελίσσεται.

Αναπτύχθηκαν επίσης Τ-λεμφοκύτταρα ικανά να αναγνωρίζουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις του όγκου. Το εύρημα είναι σημαντικό, γιατί στόχος ενός θεραπευτικού εμβολίου είναι να δημιουργηθεί πιο διαρκής και λειτουργική αντικαρκινική ανοσία και όχι μόνο μια πρόσκαιρη αντίδραση.

Τα όρια της μελέτης

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο έλεγχος της νόσου δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στο εμβόλιο. Οι ασθενείς είχαν λάβει και άλλες θεραπείες, ενώ η μελέτη δεν είχε ομάδα σύγκρισης που θα απομόνωνε το αποτέλεσμα του NeoVax.

Ο υψηλού βαθμού κακοήθειας ορώδης καρκίνος είναι ο συχνότερος ιστολογικός τύπος επιθηλιακού καρκίνου των ωοθηκών και συχνά διαγιγνώσκεται σε προχωρημένο στάδιο, με σημαντικό κίνδυνο υποτροπής. Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ, η αντιμετώπισή του βασίζεται, ανάλογα με το στάδιο και τα χαρακτηριστικά της νόσου, σε χημειοθεραπεία με πλατίνα και σε στοχευμένες θεραπείες όπως οι αναστολείς PARP. Ο συγκεκριμένος καρκίνος έχει αποδειχθεί δύσκολος στόχος για αρκετές ανοσοθεραπείες, επειδή το μικροπεριβάλλον του όγκου μπορεί να καταστέλλει την ανοσολογική δραστηριότητα και ο περιορισμένος αριθμός κατάλληλων νεοαντιγόνων δυσκολεύει την αναγνώρισή του.

Η εξατομικευμένη παρασκευή του εμβολίου αποτελεί και τεχνολογική πρόκληση: από τη βιοψία και την ανάλυση των γενετικών δεδομένων έως την επιλογή των νεοαντιγόνων και την παρασκευή των πεπτιδίων απαιτείται χρόνος, κατά τον οποίο ο καρκίνος μπορεί να εξελίσσεται. Το βασικό ερώτημα για τα επόμενα βήματα είναι αν η ανοσολογική ενεργοποίηση μπορεί να μεταφραστεί σε μεγαλύτερη διάρκεια ελέγχου της νόσου και, τελικά, σε περισσότερο χρόνο και καλύτερη ποιότητα ζωής για τις ασθενείς.