Μαρία Αντουανέτα: Έκθεση στις Βερσαλλίες για την ταινία της Κόπολα και η ζωή πίσω από τον μύθο

Στο Petit Trianon των Βερσαλλιών φιλοξενείται έως τις 24 Ιανουαρίου 2027 η έκθεση «Marie-Antoinette», αφιερωμένη στην ομότιτλη ταινία της Σοφίας Κόπολα του 2006. Η διοργάνωση συμπίπτει με την επέτειο γέννησης της βασίλισσας, στις 2 Νοεμβρίου 1755, και φέρνει το φιλμ πίσω σε έναν από τους χώρους όπου γυρίστηκε εν μέρει.

Στα εκθέματα περιλαμβάνονται κοστούμια της Μιλένα Κανόνερο, φωτογραφίες από τα γυρίσματα, αντικείμενα, σχέδια και σενάρια με σημειώσεις. Ορισμένα από τα φορέματα τα φόρεσε η Κίρστεν Ντανστ, που υποδύθηκε τη βασίλισσα στην ταινία.

Μια βασίλισσα υπό διαρκή παρακολούθηση

Η Μαρία Αντουανέτα ήταν κόρη της Μαρίας Θηρεσίας και του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Α΄ της Αυστρίας. Παντρεύτηκε τον μελλοντικό Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ τον Μάιο του 1770, σε ηλικία μόλις 14 ετών, ως εγγύηση συμφιλίωσης ανάμεσα στις δύο αυτοκρατορίες. Στα σύνορα αναγκάστηκε να αφήσει πίσω κάθε αυστριακό αντικείμενο, ακόμη και τον σκύλο της, τον Mops.

Στις Βερσαλλίες η καθημερινότητά της βρισκόταν υπό συνεχή παρακολούθηση: όταν έτρωγε, ντυνόταν ή ξυπνούσε, είχε μπροστά της ακροατήριο. Η σειρά με την οποία την πλησίαζαν οι κυρίες της αυλής είχε βαρύνουσα σημασία. Η επιθυμία της να αποσύρεται στα ιδιαίτερα διαμερίσματα και να διαλέγει η ίδια τους φίλους της εκλαμβανόταν ως προσβολή από όσους έμεναν απέξω.

Αγαπούσε τους χορούς, τα εντυπωσιακά υφάσματα και τη χαρτοπαιξία, αλλά ενδιαφερόταν και για τις τέχνες: έπαιζε άρπα και τσέμπαλο και στήριζε μουσικούς και ζωγράφους. Μαζί με τη Ροζ Μπερτέν και τον κομμωτή Λεονάρ συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας μόδας που οι γυναίκες της ευρωπαϊκής ελίτ αρχικά φθόνησαν και τελικά ακολούθησαν.

Το 1783, στο Σαλόν, παρουσιάστηκε πορτρέτο της από την Ελιζαμπέτ Βιζέ Λε Μπρεν, όπου φορούσε λευκό φόρεμα από μουσελίνα και ψάθινο καπέλο. Το κοινό το έκρινε υπερβολικά λιτό για βασίλισσα, ο πίνακας αποσύρθηκε και αντικαταστάθηκε από άλλη προσωπογραφία με επίσημο μεταξωτό φόρεμα και κοσμήματα.

Τι ισχύει και τι ανήκει στον μύθο

Το Petit Trianon της παραχωρήθηκε από τον Λουδοβίκο, και γύρω του χτίστηκε κατ’ εντολήν της το Hameau de la Reine, με κατοικίες για καλεσμένους και πραγματική αγροτική εκμετάλλευση. Η εικόνα της βασίλισσας ως χωριατοπούλας ανάμεσα σε πρόβατα και κατσίκια, που υιοθέτησε η Κόπολα, δεν επαληθεύεται από τα ιστορικά αρχεία.

Στον μύθο φαίνεται να ανήκει και η φράση «αν δεν έχουν ψωμί, ας φάνε παντεσπάνι». Εμφανίζεται με τη λέξη μπριός στις «Εξομολογήσεις» του Ρουσό, αλλά αποδίδεται εκεί σε μια ανώνυμη πριγκίπισσα.

Αδικημένη φαίνεται πως υπήρξε και στην υπόθεση του διαμαντένιου περιδέραιου, το 1785. Το όνομά της χρησιμοποιήθηκε σε απάτη για την ιδιοποίηση ενός πολύτιμου κοσμήματος, χωρίς να έχει συμμετάσχει η ίδια. Το πλήγμα στο κύρος της ήταν παρ’ όλα αυτά ανεπανόρθωτο. Ο λαός της είχε ήδη αποδώσει το προσωνύμιο «Madame Déficit» (Κυρία Έλλειμμα), χρεώνοντάς της την οικονομική χρεοκοπία της χώρας.

Δεν ήταν όμως όλες οι κατηγορίες συκοφαντίες. Η Μαρία Αντουανέτα προσπάθησε να διατηρήσει την εξουσία της μοναρχίας και αναζήτησε στήριξη στις ευρωπαϊκές αυλές απέναντι στην Επανάσταση. Τον Ιούνιο του 1791 επιχείρησε να διαφύγει από το Παρίσι με τον Λουδοβίκο και τα παιδιά τους, σε σχέδιο που είχε ενορχηστρώσει ο Σουηδός διπλωμάτης Άξελ φον Φέρσεν. Η οικογένεια αναγνωρίστηκε στη Βαρέν και επέστρεψε εξαναγκασμένη. Το 1792 διαβίβασε μυστικά γαλλικά στρατιωτικά σχέδια στην αυλή της Βιέννης.

Στη δίκη της, τον Οκτώβριο του 1793, οι κατηγορίες για συνεργασία με τον εχθρό αναμείχθηκαν με προσωπικές επιθέσεις, μέχρι και ισχυρισμό περί αιμομιξίας με τον γιο της. Οι δικηγόροι της είχαν ελάχιστες ώρες για να προετοιμάσουν την υπεράσπιση. Καταδικάστηκε σε θάνατο και οδηγήθηκε στη λαιμητόμο στις 16 Οκτωβρίου, λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει τα 38 της χρόνια.