Ο Αργύρης Χατζημαλλής από τη Λέσβο υφαίνει στον αργαλειό και κρατά ζωντανή μια τέχνη που χάνεται

Με υφαντά από τη Λέσβο γέμισε χρώματα και μοτίβα η σκηνή της αίθουσας Η στο φεστιβάλ του Γαστρονόμου, όπου ο υφαντής Αργύρης Χατζημαλλής παρουσίασε δείγμα της δουλειάς του. Μίλησε επίσης για έθιμα και συνήθειες της Μικράς Ασίας και του νησιού του, και για την τέχνη του αργαλειού που επιβιώνει σε μικρούς πυρήνες σε όλη την Ελλάδα.

Ο Χατζημαλλής υφαίνει σεντόνια, σεμέν, τραπεζομάντηλα και άλλα χρηστικά υφαντά για το σπίτι. Έχει συνιδρύσει με τον Τούρκο Αλπέρ Μπαμπαντόστου την ΑΜΚΕ «Λεμπαντές», με έδρα τη Μυτιλήνη. Το όνομα παραπέμπει στο παραδοσιακό υφαντό και κεντητό γελεκάκι της γυναικείας νυφιάτικης φορεσιάς, κυρίως της Αγιάσου και άλλων χωριών της Λέσβου.

Από τον παραδοσιακό χορό στον αργαλειό

Ο δρόμος του προς μια τέχνη που θεωρείται σχεδόν αποκλειστικά γυναικεία πέρασε από τον παραδοσιακό χορό. Σπούδασε βιβλιοθηκονομία και συντήρηση έργων τέχνης και ήταν μέλος χορευτικών ομάδων, με τις οποίες γύρισε όλη την Ελλάδα. Οι φορεσιές που φορούσε στις παραστάσεις τον έφεραν κοντά στο παραδοσιακό ένδυμα. «Θέλησα να αποδομήσω αυτά τα ενδύματα, οπότε έψαξα να βρω τρόπους δημιουργίας τους ξανά», είπε.

Έμαθε μόνος του το πλέξιμο με βελόνες και βελονάκι και τη ραπτομηχανή της γιαγιάς του, που ήταν μοδίστρα. Ύστερα ήρθε ο αργαλειός. Όπως περιέγραψε, στην αρχή δεν είχε υποστήριξη και κάποιοι τον κορόιδευαν επειδή το επάγγελμα είναι γυναικοκρατούμενο. Σήμερα, όπως είπε, υπάρχει μεγάλη αποδοχή. Κάνει μαθήματα κάθε χρόνο και πέρυσι είχε 30 μαθητές σε τρία τμήματα στη Μυτιλήνη.

Για τον ίδιο ο αργαλειός θέλει υπομονή και δείχνει «ποια είναι η κανονική ταχύτητα της ζωής». Γι' αυτό τον θεωρεί μορφή ψυχοθεραπείας.

Φυσικά νήματα και μοναδικά κομμάτια

Χρησιμοποιεί μόνο φυσικά νήματα: μαλλί, μετάξι, βαμβάκι και λινό. Προτιμά το μαλλί των ντόπιων φυλών της Λέσβου, όσο προλαβαίνει να το συλλέξει. Αναζητά και παλαιά νήματα που άλλοι θεωρούν άχρηστα, επειδή τον ενδιαφέρουν η παλαιότητα και η μοναδικότητα. Όπως εξήγησε, δεν μπορεί να ξαναφτιάξει κάτι ακριβώς ίδιο, γιατί τα υλικά είναι σπάνια.

Τη μοναδικότητα την αναγνωρίζει και στην παράδοση, αφού κάθε υφάντρα έβαζε στο έργο της ένα προσωπικό στοιχείο. Ο ίδιος συνδέει τα υφαντά με το σήμερα: μια υφασμένη μπατανία, που πια δεν έχει πρακτική χρήση, γίνεται σακίδιο πλάτης.

Τα σύμβολα της χαράς και του πένθους

Στην παραδοσιακή υφαντική τα σχέδια και τα χρώματα συνδέονται με σταθμούς της ζωής, με τα γαμήλια να είναι τα συνηθέστερα. «Υπάρχει πολλή ανθρωπολογία πίσω από το οποιοδήποτε σχέδιο», σημείωσε ο Χατζημαλλής. Ο κύκλος, κατά τον ίδιο, παραπέμπει στη Σελήνη και στον κύκλο της ζωής και συχνά είναι κόκκινος, επειδή το κόκκινο θεωρούνταν από τα αρχαία χρόνια μαγικό χρώμα. Ο ρόμβος και το γαρίφαλο ήταν σύμβολα γονιμότητας και υφαίνονταν στις γυναικείες γαμήλιες φορεσιές.

Τα πένθιμα υφαντά ακολουθούν άλλους κανόνες. Στο Πλωμάρι, ξεδιπλώνοντας ένα καρό τραπεζομάντηλο, ο Χατζημαλλής εξήγησε ότι υπάρχει συγκεκριμένο καρό μοτίβο με βασικό χρώμα το μπλε, που προοριζόταν για περιόδους πένθους, όπως το γεύμα μετά την κηδεία. Η Λέσβος είναι γενικά γνωστή για τα βαμβακερά καρό, λίγο πιο κόκκινα στην Αγιάσο και λίγο πιο μπλε στο Πλωμάρι. Στην προίκα των Πλωμαριτισσών υπήρχαν διάφορα σετ τραπεζιού, όπως λευκά με πετσέτες και μονογράμματα, και πάντα ένα σετ με συγκεκριμένα καρό, μεγάλα και μικρά, για το πένθος.