Ο ύπνος υπό πίεση: πέντε παράγοντες που δυσκολεύουν την ξεκούραση των Ευρωπαίων

Η κλιματική αλλαγή, οι θερμότερες νύχτες, η οικονομία που λειτουργεί όλο το 24ωρο, η εργασία σε βάρδιες και η ψηφιακή τεχνολογία δυσκολεύουν τον επαρκή και ποιοτικό ύπνο. Αυτό προειδοποιούν επιστήμονες σε νέα εργασία που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Sleep Research και αφορά την Ευρώπη.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο ύπνος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ζήτημα προσωπικής ευθύνης. Οι συνήθεις συμβουλές, όπως το σταθερό ωράριο και η απομάκρυνση του κινητού από το κρεβάτι, αφορούν μόνο όσα μπορεί να αλλάξει ο καθένας, ενώ το πρόβλημα βρίσκεται και έξω από την κρεβατοκάμαρα. «Βλέπουμε μια “τέλεια καταιγίδα” προκλήσεων για την υγεία του ύπνου σε ολόκληρη την Ευρώπη», επισημαίνει η Fran Pilkington-Cheney, μία από τις επικεφαλής συγγραφείς και λέκτορας Ψυχολογίας και Ύπνου στο Nottingham Trent University.

Τα συμπεράσματα έχουν ιδιαίτερη σημασία, επειδή κατά τον ύπνο ο οργανισμός επιτελεί κρίσιμες λειτουργίες: οι ιστοί επιδιορθώνονται, ο εγκέφαλος απομακρύνει άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού και οι αναμνήσεις εδραιώνονται.

Η άνοδος της θερμοκρασίας και το περιβάλλον της πόλης

Η αύξηση της θερμοκρασίας προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο και οι υψηλότερες νυχτερινές θερμοκρασίες μπορούν να δυσκολέψουν τη φυσιολογική πτώση της θερμοκρασίας του σώματος που συνδέεται με τον ύπνο. Αποτέλεσμα μπορεί να είναι δυσκολότερη έλευση του ύπνου και συχνότερες αφυπνίσεις μέσα στη νύχτα.

Στις πόλεις προστίθενται ο θόρυβος της κυκλοφορίας, η ατμοσφαιρική ρύπανση και ο τεχνητός φωτισμός. Το άγχος για την κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω την ψυχική υγεία και τον ύπνο.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι συνέπειες δεν είναι ίδιες για όλους. Όσοι ζουν σε σπίτια με κακή μόνωση, δεν αντέχουν οικονομικά το κόστος ψύξης ή διαμένουν σε συνθήκες συνωστισμού έχουν λιγότερες δυνατότητες να εξασφαλίσουν άνετο περιβάλλον ύπνου.

Wearables, social media και «ορθοϋπνία»

Η σχέση της τεχνολογίας με τον ύπνο χαρακτηρίζεται πιο περίπλοκη. Τα wearables, τα smartwatches και οι εφαρμογές παρακολούθησης μπορούν να δώσουν χρήσιμες πληροφορίες και να βοηθήσουν ασθενείς και γιατρούς να εντοπίσουν πιθανά προβλήματα. Δεν είναι όμως κατ’ ανάγκη αρκετά ακριβείς για τη διάγνωση διαταραχής ύπνου και τα αποτελέσματά τους μπορεί να προκαλέσουν σε ορισμένους περιττό άγχος.

Οι επιστήμονες αναφέρονται στην «ορθοϋπνία» (orthosomnia), όρο που περιγράφει την υπερβολική ενασχόληση με την επίτευξη υποτίθεται ιδανικών μετρήσεων. Στο ίδιο περιβάλλον αναπτύσσονται τάσεις όπως το sleepmaxxing, δημοφιλές στα social media, που βασίζεται στη «βελτιστοποίηση» του ύπνου με κάθε τρόπο. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι μπορεί να οδηγεί σε υπερβολικά άκαμπτες ρουτίνες, έντονη αυτοπαρακολούθηση και χρήση πρακτικών ή προϊόντων με μη επαρκώς τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα. Επιπλέον, influencers και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να αναπαράγουν ανακριβείς ή παραπλανητικές πληροφορίες για τον ύπνο και την υγεία.

Βάρδιες και οικονομία χωρίς διακοπή

Η οικονομία που δεν σταματά ποτέ δημιουργεί τη δική της πίεση. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλούνται οι ερευνητές, περίπου το 21% των εργαζομένων στην Ευρώπη εργάζεται σε βάρδιες. Οι νυχτερινές βάρδιες αποτελούν ιδιαίτερη πρόκληση, καθώς συγκρούονται με τον φυσικό κύκλο ύπνου και εγρήγορσης. Οι εργαζόμενοι στην Υγεία και τις μεταφορές, όσοι απασχολούνται σε βάρδιες και οι άνθρωποι με επισφαλή εργασία μπορεί να έχουν μικρή δυνατότητα επιλογής του χρόνου εργασίας και ανάπαυσης.

Οι συγγραφείς προτείνουν ισχυρότερη προστασία των εργαζομένων, πιο προβλέψιμα ωράρια, καλύτερα συστήματα διαχείρισης της κόπωσης και εργασιακές πρακτικές που προστατεύουν τον χρόνο ανάπαυσης.