Πρόωρη γέννηση: Διακόπτεται η ωρίμανση της παρεγκεφαλίδας, δείχνει νέα μελέτη
Έρευνα με επικεφαλής τον Έλληνα νεογνολόγο Παναγιώτη Κρατημένο, στο «Science», δείχνει ότι η πρόωρη γέννηση αφήνει διαρκές αποτύπωμα στην ωρίμανση της παρεγκεφαλίδας.
Η πρόωρη γέννηση διακόπτει την ωρίμανση του εγκεφάλου, και ειδικότερα της παρεγκεφαλίδας, ακόμη κι όταν οι απεικονιστικές εξετάσεις δεν δείχνουν εμφανείς βλάβες. Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου «George Washington» και του παιδιατρικού νοσοκομείου «Children’s National» στην Ουάσιγκτον, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Science». Επικεφαλής της έρευνας είναι ο Έλληνας νεογνολόγος Παναγιώτης Κρατημένος.
Ένα παιδί που γεννιέται πρόωρα μπορεί να αντιμετωπίσει δυσκολίες στην κίνηση, τον λόγο και τη μάθηση, χωρίς οι εξετάσεις να εξηγούν το γιατί. Η νέα μελέτη επιχειρεί να δώσει απάντηση σε αυτή την αντίφαση.
Τι εξέτασαν οι ερευνητές
Για δεκαετίες, η προστασία του εγκεφάλου των πρόωρων νεογνών επικεντρωνόταν στην πρόληψη και αντιμετώπιση σοβαρών βλαβών, όπως οι εγκεφαλικές αιμορραγίες. Όπως εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Κρατημένος, αναπληρωτής καθηγητής Παιδιατρικής και διευθυντής του Προγράμματος Νεογνικής Νευροεντατικής Θεραπείας στο «Children’s National», η πρόοδος της Νεογνολογίας έχει βελτιώσει την επιβίωση και έχει περιορίσει τις σοβαρές επιπλοκές, δεν έχει όμως εξαλείψει τις αναπτυξιακές δυσκολίες.
Η μελέτη εστίασε στην παρεγκεφαλίδα, τον λεγόμενο «μικρό εγκέφαλο». Από την 24η έως τη 40ή εβδομάδα κύησης το μέγεθός της πενταπλασιάζεται και οι νευρώνες της σχηματίζουν τις μεταξύ τους συνδέσεις. Στα πρόωρα βρέφη, μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου εξελίσσεται έξω από τη μήτρα. Ο κ. Κρατημένος σημείωσε ότι η παρεγκεφαλίδα συνδέεται παραδοσιακά με την κινητικότητα, αλλά έχει διαπιστωθεί ότι σχετίζεται και με την ψυχική υγεία, τα συναισθήματα και το IQ.
Οι πρώτοι συγγραφείς, ο γιατρός και ερευνητής Γεώργιος Σανίδας και ο ερευνητής Νευροεπιστημών Γκαμπριέλε Σιμόντι, συνέκριναν απεικονιστικά δεδομένα και στοιχεία αναπτυξιακής παρακολούθησης ζώντων βρεφών, πρόωρων και τελειόμηνων, με ιστολογικά δεδομένα από βρέφη που είχαν αποβιώσει. Μελέτησαν επίσης ανθρώπινο ιστό με τη χωρική μεταγραφομική, τεχνική που καταγράφει τη δραστηριότητα των γονιδίων.
Τα ευρήματα
Μετά την πρόωρη γέννηση, η παρεγκεφαλίδα συνέχιζε να μεγαλώνει, όμως βασικοί κυτταρικοί πληθυσμοί παρουσίαζαν ατελή ωρίμανση. Εντοπίστηκαν κυτταρικοί «διακόπτες» που επαναπροσδιορίζουν την περαιτέρω ανάπτυξη, ενώ ομάδες γονιδίων ελέγχουν την ανάπτυξη των νευρώνων και την οργάνωση των συνάψεων. Το μοριακό αυτό αποτύπωμα παρέμενε ανιχνεύσιμο ακόμη και όταν τα πρόωρα βρέφη έφταναν ή ξεπερνούσαν την ηλικία που αντιστοιχεί σε τελειόμηνη κύηση.
Με άλλα λόγια, δύο μωρά που έχουν φτάσει στις 40 εβδομάδες κύησης δεν βρίσκονται απαραίτητα στο ίδιο στάδιο ωρίμανσης του εγκεφάλου, αν το ένα έχει περάσει μήνες στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών. «Η εβδομάδα κύησης στην οποία γεννιέται ένα παιδί αφήνει ένα διαρκές αποτύπωμα τόσο στην κυτταρική ωρίμανση όσο και στην ανάπτυξη του εγκεφάλου», εξήγησε ο κ. Σανίδας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Οι διαφορές είχαν και μετρήσιμη διάσταση: κάθε εβδομάδα μικρότερης ηλικίας κύησης κατά τη γέννηση συνδεόταν με περίπου 230 κυβικά χιλιοστά μικρότερο όγκο παρεγκεφαλίδας όταν τα βρέφη έφταναν στην ηλικία τελειόμηνης κύησης. Στην παρακολούθηση παιδιών ηλικίας εννιά έως 36 μηνών, ο μικρότερος όγκος συσχετίστηκε με καθυστερήσεις στην κίνηση, στον λόγο και στις γνωστικές δεξιότητες. Ρόλο έπαιξαν και η κλινική πορεία στη Μονάδα, οι συνοδές παθήσεις, παράμετροι της φροντίδας και άλλοι περιγεννητικοί παράγοντες.
Τα επόμενα βήματα
Παραμένει αβέβαιο αν οι αλλαγές αυτές επιμένουν μακροπρόθεσμα. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα μπορούν να βοηθήσουν στον καθορισμό του κατάλληλου στόχου και χρόνου για μελλοντικές παρεμβάσεις. «Τα αποτελέσματα της έρευνάς μας δείχνουν ότι οι κυτταρικοί διακόπτες και το βιολογικό ρολόι που επηρεάζουν την ωρίμανση του εγκεφάλου αποτελούν ένα παράθυρο, στο οποίο μπορούμε να παρέμβουμε, φαρμακευτικά και μη», δήλωσε ο κ. Κρατημένος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Η ομάδα εκπονεί ήδη νέα έρευνα σε ζωικά μοντέλα, δοκιμάζοντας διαφορετικές παρεμβάσεις σε διαφορετικούς υποτύπους πρόωρων. Κλειδί για τον κ. Κρατημένο είναι η εξατομίκευση, ώστε οι παρεμβάσεις να προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε βρέφους τη στιγμή που μπορεί να ωφεληθεί περισσότερο.
