Τι συμβαίνει στον οργανισμό όταν διακόπτεται η άσκηση και πώς δουλεύει η μυϊκή μνήμη

Όταν η γυμναστική σταματά, είτε λόγω έλλειψης χρόνου είτε εξαιτίας τραυματισμού ή ασθένειας, η φυσική κατάσταση δεν χάνεται αμέσως. Οι πρώτες αλλαγές εμφανίζονται σταδιακά μετά την πρώτη εβδομάδα και αφορούν το καρδιαγγειακό σύστημα, τη μυϊκή δύναμη και την αντοχή. Παράλληλα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο οργανισμός διατηρεί «μνήμη» της προηγούμενης προπόνησης, η οποία διευκολύνει την επιστροφή.

Οι πρώτες ημέρες και εβδομάδες

Σύμφωνα με τον Andrew M. Jones, καθηγητή εφαρμοσμένης φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, τις πρώτες δύο ημέρες δεν συμβαίνουν πολλά, και πιθανότατα το ίδιο ισχύει για ολόκληρη την πρώτη εβδομάδα. Αυτό ισχύει ιδίως όταν η προπόνηση πριν από τη διακοπή ήταν έντονη, καθώς το σώμα μπορεί να συνεχίσει να προσαρμόζεται και κατά την περίοδο ανάπαυσης.

Στη συνέχεια η φυσική κατάσταση αρχίζει να υποχωρεί, με πρώτο στοιχείο τον όγκο του πλάσματος στο αίμα. Όπως εξηγεί ο Jones, η αύξησή του είναι από τις πρώτες βελτιώσεις που φέρνει η άσκηση και ωφελεί το καρδιαγγειακό. Η μείωσή του οδηγεί με τη σειρά της σε χαμηλότερη μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου. Ο ίδιος σημειώνει ότι τα στοιχεία για τη διακοπή της προπόνησης είναι περιορισμένα και ότι ο ρυθμός επηρεάζεται από τη γενετική.

Μέσα σε 5 έως 7 ημέρες από τη διακοπή αρχίζουν επίσης να μειώνονται η δραστηριότητα και η έκφραση διαφόρων οξειδωτικών ενζύμων στους σκελετικούς μύες, γεγονός που περιορίζει την ικανότητά τους να αξιοποιούν το οξυγόνο.

Δύναμη, μύες και καρδιά

Η μέγιστη δύναμη μειώνεται συνήθως μέσα σε μερικές εβδομάδες, σύμφωνα με τον Jamie Pasquin, ειδικό στην εργοφυσιολογία στο Hospital for Special Surgery της Νέας Υόρκης. Έρευνες στην αθλητική ιατρική δείχνουν ότι η πτώση μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και πέντε ημέρες μετά από πλήρη ακινησία στο κρεβάτι. Οι δομικές αλλαγές, όπως η μείωση του μεγέθους και του όγκου των μυών, γίνονται πιο ευδιάκριτες σε μεγαλύτερες περιόδους αποχής, αν και η απώλεια μυϊκής μάζας μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα όταν υπάρχει πλήρης ακινητοποίηση.

Έναν μήνα χωρίς προπόνηση, οι συνέπειες στην αερόβια φυσική κατάσταση γίνονται πιο αισθητές, καθώς μειώνεται μεταξύ άλλων η πυκνότητα των τριχοειδών αγγείων στους μύες. Μετά από μερικούς μήνες εμφανίζονται δομικές αλλαγές στην καρδιά. Η καρδιά ενός δρομέα αντοχής μπορεί σταδιακά να προσεγγίσει μια τυπική καρδιά, αφού ο όγκος της αριστερής κοιλίας, που αυξάνεται με τη μακροχρόνια προπόνηση, υποχωρεί. «Αυτές οι αλλαγές αντιστρέφονται όσο περισσότερο διαρκεί η αποχή από την άσκηση», αναφέρει ο Jones.

Η μυϊκή μνήμη και η επιστροφή

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η εικόνα δεν είναι μόνο αρνητική. Όσοι γυμνάζονταν συστηματικά πριν από τη διακοπή επανέρχονται πολύ γρηγορότερα όταν ξαναρχίσουν. Ο Adam P. Sharples, καθηγητής μοριακής φυσιολογίας και επιγενετικής στο Νορβηγικό Σχολείο Αθλητικών Επιστημών στο Όσλο, δήλωσε ότι τα χρόνια προπόνησης φαίνεται πως αφήνουν βιολογικά ίχνη που μένουν πολύ μετά τη διακοπή. Όπως είπε, η προηγούμενη άσκηση μπορεί να αφήσει «κυτταρικά, μοριακά και φυσιολογικά θεμέλια» που κάνουν τη μελλοντική προσαρμογή ευκολότερη.

Ο Pasquin παρομοιάζει τη μυϊκή μνήμη με ένα έλκηθρο που κατεβαίνει μια πλαγιά με φρέσκο χιόνι: όσο επαναλαμβάνεται η διαδρομή, το μονοπάτι γίνεται πιο ξεκάθαρο. Το ίδιο, όπως λέει, ισχύει για τις χιλιάδες επαναλήψεις μιας κίνησης, από την άσκηση με βάρη έως το γκολφ ή το μπάσκετ.

Ο Sharples προσθέτει ότι σημαντικά οφέλη μπορούν να επιτευχθούν ακόμη και αν κάποιος ξεκινήσει γυμναστική σε μεγαλύτερη ηλικία, αφού, κατά τις έρευνες, οι μεσήλικες και οι ηλικιωμένοι διατηρούν αξιοσημείωτη ικανότητα προσαρμογής.

Σε περιόδους αποχής, η φυσική κατάσταση μπορεί να διατηρηθεί με μειωμένο όγκο αλλά υψηλή ένταση προπόνησης, ενώ η επιστροφή στην ενεργό δράση απαιτεί υπομονή και σταδιακά βήματα. Σχετικά με τη δυσκολία συνέπειας, αναφέρεται ότι ακόμη και σε προσεκτικά σχεδιασμένες μελέτες τα ποσοστά εγκατάλειψης κυμαίνονται από 25% έως 50%.